Onderzoek: groepsmechanisme in netwerken leidt tot corruptie

Print
Onderzoek: groepsmechanisme in netwerken leidt tot corruptie

Jos van Rey Afbeelding: ANP/Remo de Waal

Corruptie is vaak niet het werk van één of meer rotte appels, maar van een foute mand. Dat is vrij vertaald de conclusie van wetenschapper Willeke Slingerland na bestudering van onder meer de corruptieaffaire rond Jos van Rey.

Bij de aanpak en bestrijding van corruptie moet veel meer aandacht komen voor de rol van sociale netwerken. Die vormen volgens integriteitsonderzoeker Willeke Slingerland – ze promoveerde woensdag aan de Vrije Universiteit van Amsterdam - een vruchtbare voedingsbodem voor corrupt gedrag.

Netwerken
Volgens Slingerland, lector aan Saxion Hogeschool in Enschede, is het te gemakkelijk om de schuld van corruptie alleen te leggen bij individuen. Ze ziet corruptie vooral als het resultaat van de ontaarding van sociale netwerken.

Voor haar proefschrift heeft ze drie corruptiekwesties onderzocht, waaronder die rond de Roermondse oud-wethouder Jos van Rey. Die affaire noemt ze een voorbeeld van netwerkcorruptie. Het lokale netwerk van familie, vrienden en partijgenoten groeide uit tot een "gemeenschap binnen de gemeente".

Het ging mis in haar ogen mis toen Van Rey zich vooral als informeel leider van dat netwerk ging gedragen en minder als wethouder. Uiteindelijk leidde dat volgens de promovenda tot het misbruiken van die functie ter behartiging van de belangen van zijn netwerk.

Groepsmechanisme
Dat valt niet alleen Van Rey te verwijten. Slingerland haalt voorbeelden aan van niet-ingrijpende en niet-corrigerende burgemeesters, collega-wethouders, raadsleden en ambtenaren. Er is sprake van een groepsmechanisme dat corruptie in de hand werkt en zelfs faciliteert, aldus de onderzoekster. Door inzichtelijk te maken welke rol sociale netwerken spelen, kan corrupt gedrag niet alleen eerder en beter herkend worden, maar ook voorkomen, stelt Slingerland.

Dat groepsmechanisme blijft naar haar mening te vaak buiten schot in de strafrechtelijke aanpak. In de grote corruptieschandalen zijn steeds kluwen van personen en organisaties betrokken. Daardoor is het moeilijk en vaak vrijwel onmogelijk corrupte handelingen van individuen aan te tonen, aldus Slingerland. Zij noemt dat onbevredigend.

Eindresultaat
In het proces tegen Van Rey zag de rechtbank Rotterdam zich bijvoorbeeld genoodzaakt per reisje met projectontwikkelaar Piet van Pol te bekijken of dat wel of niet omkoping was. Terwijl het daar volgens de onderzoekster niet om draait. Het eindresultaat telt en dat is dat er besluiten genomen zijn op oneigenlijke gronden die in strijd met het algemeen belang zijn.