Wat is het meest inspirerende monument van Limburg?

Print

Foto ter illustratie. Afbeelding: iStock

Fabriekspanden, godshuizen, kastelen, herenhuizen, een molen en een stoomtrein. Wat is het meest inspirerende monument van Limburg dat donderdag 1 november door gouverneur Theo Bovens wordt beloond met de Inspiratieprijs van het Prins Bernhard Cultuurfonds Limburg?

Dat bepaal jij als lezer van De Limburger. Vandaag stellen wij - in willekeurige volgorde - de eerste vier kandidaten in het kort voor. De overige acht komen later eveneens aan bod. 

Lees ook: Breng je stem uit: wat is het meest inspirerende monument van Limburg?

Sphinxcomplex Maastricht - Contragewicht van de stad
Waar vroeger de sloophamer werd gehanteerd bij oude leegstaande gebouwen, is het Sphinxkwartier in Maastricht een voorbeeld van hoe deze gebouwen bij herbestemming een meerwaarde voor de stad kunnen opleveren. "We noemen het hier op de gemeente wel eens het contragewicht van de stad”, zegt communicatieadviseur Erwin Gerardu. "Waar Maastricht vooral bekendstaat om zijn vele monumentale panden uit de Middeleeuwen is dit net wat anders. Wat nieuwer, wat spannender en hét bewijs dat industriële gebouwen een langere levensduur kunnen hebben dan de oprichters ooit hadden kunnen bevroeden.

Daar waar ooit sanitair werd gemaakt kunnen mensen nu wonen en verblijven en genieten van popmuziek en film.” Waar Gerardu ook trots op is, is dat bij de verbouwing het verleden niet is weggeduwd. "Je hebt als ode aan het verleden de subtiele verwijzingen in de gebouwen, zoals de vele sfinxvarianten in The Student Hotel maar bijvoorbeeld ook het tegeltableau in de Sphinxpassage dat de geschiedenis van deze plek op kunstzinnige wijze vertelt en waar iedereen vrij  kan doorlopen. En we zijn er nog niet. Zo neemt woon- en lifestylewarenhuis Loods 5 de komende jaren nog zijn intrek in het oudste gebouwen van de fabriek uit 1870 en verhuist koffiebranderij Blanche Dael nog naar het voormalige briketgebouw. Zoals al gezegd; dit deel van de stad is net wat ruwer en rauwer en maakt  Maastricht straks compleet.”


Foto: Erwin Gerardu bij het Eiffelgebouw van het Sphinxcomplex

Catharinakapel Oud-Lemiers - Cultuurshock bij binnenkomst
Het is het contrast van een eeuwenoud kerkje en de moderne beschilderingen van Hans Truijen (1928-2005) die de Sint Catharinakapel in Oud-Lemiers zo bijzonder maken, zegt Peter Bodelier (89) . "De bezoekers krijgen bij binnenkomst een cultuurshock. Daar waarschuw ik ze ook altijd voor. Voor velen horen de in Cobra-stijl gemaakte wand- en plafondschilderingen niet in het oudste zaalkerkje van het land  thuis, maar ik vind het oude en het moderne hier juist heel goed samengaan.”

Het kerkje stamt met zekerheid uit de elfde of begin van de twaalfde eeuw, maar de ligging langs de vroegere Romeinse weg van Keulen naar Maastricht en de fundamentsresten uit de Karolingische tijd doen vermoeden dat deze kapel al uit de achtste eeuw na Christus stamt en mogelijk dienst heeft gedaan als jachtkapel voor Karel de Grote. Bodelier: "Echte bewijzen daarvoor - op papier - ontbreken. Maar of het nu om een kerkje uit de achtste of twaalfde eeuw gaat, als je ons gastenboek bekijkt zie je dat bezoekers, of ze nu uit Limburg, Brabant, België of Duitsland komen, stuk voor stuk onder de indruk zijn van de wijze waarop Truijen in 1978 het scheppingsverhaal heeft verbeeld.” Ook prijst hij  de vaklieden van de Stichting Restauratie Atelier Limburg die de schilderingen hebben opgeknapt waardoor ze nog steeds in goede staat verkeren. "Een klus die eigenlijk om de een of twee jaar moet worden bijgehouden omdat we ondanks maatregelen nog steeds met een vochtprobleem kampen.”


Foto: Peter Bodelier bij de schilderingen van Hans Truijen in de Catharinakapel

Kasteel Borgharen - Doornroosjekasteel bij aankoop
"Als je kijkt naar de omvang van deze restauratie en dat die feitelijk  volledig door vrijwilligers met hele beperkte middelen wordt uitgevoerd, dan weet je eigenlijk al waarom Kasteel Borgharen het meest inspirerende monument van Limburg is”, zegt eigenaar Ronny Bessems. "Nog los van het feit dat het met zeventig tot honderd kamers een van de mooiste en grootste kastelen van het land is. Het staat in de top-6 van Maastrichtse rijksmonumenten en in de top-200 van de 16.000 Nederlandse rijksmonumenten. Met name door het interieur van Mathias Soiron (1748-1834) dat, ondanks dat er 35 appartementen in het kasteel zijn ondergebracht, grotendeels  bewaard is gebleven.

Dit is niet alleen een restauratieproject maar ook een sociaal project. Als je bekijkt dat we eigenlijk met niks zijn begonnen. Ik heb het kasteel voor één euro kunnen kopen en vervolgens een vrijwilligersoproepje op Facebook geplaatst waarop 25 vrijwilligers reageerden. De eerste  was mijn oom van tachtig, die inmiddels vijfentachtig is. Dit kasteel, waarvan de bewaarde donjon uit de elfde eeuw stamt, was eigenlijk een Doornroosjekasteel toen we begonnen. We hebben ons echt een weg moeten kappen door een muur van groen.” Als Bessems moet schatten, zitten er na vier jaar  al zo’n  vijftienduizend vrijwilligersuren in dit project.  "Wanneer het af moet zijn? Het liefst voor mijn dood.” Hij lacht: " Als dat morgen is gaat het niet lukken, maar als ik nog vijfentwintig jaar te gaan heb wel. We zijn nu net begonnen met de restauratie van de gracht en de grachtmuren. Als we er nog eens zestien jaar bij tellen moeten we toch een heel stuk opgeschoten zijn.”


Foto: Ronny en Amal Bessems voor de poort van het kasteel

Fatima Huis en Franciscus Huis - Schaatsen in godshuis
De familie Hendrix uit Ospel kon de leegstand en dreigende teloorgang van de Franciscus- en Fatimakerk niet langer aanzien en besloot ze in 2014 aan te kopen.   Rian Schonkeren-Hendrix: "Voor beide gebouwen gold dat het om zo’n prachtig erfgoed ging met zulke mooie kunstobjecten erin dat wij als familie besloten de handdoek op te pakken, beide gebouwen op te knappen en ze terug te geven aan de wijk door ze open te stellen voor culturele, educatieve en maatschappelijke activiteiten.”  Zo diende de Franciscuskerk drie jaar lang als het decor van de ijsbaan in Weert die met hulp van 120 vrijwilligers tijdens de eerste editie in december 2014 al meteen 20.000 bezoekers trok.

Schutterij, koor, harmonie en carnavalsvereniging hebben de afgelopen jaren ook al de weg naar de nieuwe ontmoetingsplek gevonden.  "In het Fatima Huis maken de kerkbanken onderdeel uit van het ontwerp van architect Pierre Weegels , dus die kun je er niet uithalen, terwijl je ze bij het Franciscushuis wel kunt verplaatsen waardoor je een grote vrije ruimte kunt creëren. Toch hebben we daar ook al diverse bijzondere muziekuitvoeringen gehad.” Misschien wel het mooiste compliment dat haar familie kreeg voor het opknappen van beide momenten was het dankwoordje van een kind in het gastenboek van de ijsbaan. ‘Dank je wel god dat ik hier mocht schaatsen.’ "Maar ook wijkbewoners die niet zo veel op hadden met het geloof en nog nooit in de kerk bij hen om de hoek waren geweest stonden versteld van het prachtige bewaard gebleven  glas-in-lood van Charles Eyck en Daan Wildschut en het imposante kerkorgel.”  Schonkeren looft vooral bij het Fatima Huis het samen optrekken met provincie en gemeente. "Dat heeft zijn vruchten afgeworpen. Je ziet dat beide gebouwen weer samenhang creëren onder bewoners in de wijk.  En het inspireert ook mensen. Zo wordt het Franciscus Huis ook het nieuwe Huis van Nicolaas. Prachtig toch?”


Foto: Rian Schonkeren-Hendrix voor het glas-in-loodraam van Daan Wildschut in het Franciscus Huis


Foto: Rian Schonkeren-Hendrix in het Fatima Huis tussen de kerkbanken van Pierre Weegels

Breng je stem uit!
Wat is het meest inspirerende monument van Limburg? Klik hier om te stemmen

Volg nieuws uit jouw gemeente via Facebook

De Limburger heeft voor alle 31 gemeenten een eigen Facebookgroep met het laatste plaatselijke nieuws.

> Neem een kijkje