Van Nul tot Nu: nieuwe grenzen in 1815

Print
Van Nul tot Nu: nieuwe grenzen in 1815

Het congres van Wenen. Afbeelding: Archief Martin van der Weerden

Geschiedenisdocent Martin van der Weerden van het Bernardinuscollege in Heerlen schrijft de wekelijkse historische rubriek Van Nul tot Nu in VIA Heerlen. Deze wordt ook in de VIA-sectie op De Limburger Heerlen geplaatst.

Op het Congres van Wenen werden nieuwe grenzen getrokken tussen gebieden die eeuwen bij elkaar gehoord hadden.

Eén Rimburg
De huidige grenzen tussen Nederland en Duitsland zijn pas zo´n 200 jaar oud. Van te voren hoorden bijvoorbeeld Nederlands en Duits Rimburg, inclusief kasteel, gewoon bij elkaar. En Kerkrade viel een tijd bestuurlijk onder Aken. Maar twee heersers wilden na de nederlaag van Napoleon hun gebied in onze richting uitbreiden. De Hollandse koning Willem I kreeg België en Luxemburg er bij. Hij strekte ook zijn handen begerig uit naar het Duitse Rijnland, maar daar stak de koning van Pruisen een stokje voor. Die wilde zelf het Rijnland om zo als “Wacht am Rhein” de vijand Frankrijk beter in de gaten te kunnen houden.

20 procent kwijt
In het diplomatieke geharrewar moest de Nederlandse koning het onderspit delven. Aken en Herzogenrath werden Pruisisch, even als de Kerkraadse gehuchten Strass, Maubach en Kohlberg. Kerkrade verloor zo’n 750 inwoners, bijna 20% van de toenmalige bevolking. Dat niet iedereen het met deze veranderingen eens was, bleek uit het regelmatig vernielen en ontvreemden van de nieuwe grenspalen. De houten grenspalen werden vervangen door stevigere exemplaren van arduinsteen.

Smokkelen
Het vrije verkeer van goederen werd door de nieuwe grens ernstig verstoord. Kerkraadse handelaren meden voortaan de markt in Aken vanwege de stevige toltarieven. Zij gingen voortaan liever naar de markt in Maastricht. Naast de handel overdag ontwikkelde zich een stevige smokkel, die zich vooral ’s nachts afspeelde. Volgens een schatting werd omstreeks 1820 in de grensstreek tussen Kerkrade en Herzogenrath drie keer zo veel gesmokkeld als aan de douanekantoren gedeclareerd. Het betrof vooral koffie, tabak, suiker, textiel en zout.

Met dank aan Ron Herpers

Dit is een Via Limburg artikel.