Deze aanslag is verijdeld, maar 'we volgen niet iedereen'

Print
Deze aanslag is verijdeld, maar 'we volgen niet iedereen'

Afbeelding: ANP

Nederland is volgens politie en justitie ontsnapt aan een grote aanslag. Hebben de AIVD en de politie de potentiële terroristen allemaal in de smiezen? "We zitten erbovenop, maar we kunnen niet iedereen volgen."

De spil van de vermeende terreurcel, Hardi N. is een bekende in de Nederlandse jihadbeweging, een beweging die volgens de veiligheidsdiensten 'enkele honderden aanhangers en enkele duizenden sympathisanten' heeft. 

Capaciteit
Heeft de inlichtingendienst alle potentieel gewelddadige jihadisten of aanslagplegers in het vizier? Nee, zeggen kenners. Daarvoor ontbreekt het aan de capaciteit: "We kunnen niet iedereen volgen, je kunt geen wonderen verwachten, niet alles is te voorkomen", zegt Daan Weggemans, terrorisme-onderzoeker aan de Universiteit Leiden.

Maar figuren als Hardi N., die geprobeerd hebben naar Syrië te reizen en daarvoor veroordeeld zijn, behoren wel tot de 'risicogroep': "De AIVD maakt telkens een afweging: als er signalen zijn dat iemand met rare mensen omgaat en neigt naar extremisme, dan kunnen ze bijzondere opsporingsmiddelen inzetten." De dienst kan dan telefoonverkeer aftappen, observeren of mails onderscheppen. 

Toestemming
En als er een concrete dreiging is, zoals bij het donderdag opgepakte zevental het geval lijkt, gaat er een seintje naar de politie, in de vorm van een ambtsbericht: "Die samenwerking lijkt hier heel goed gegaan", zegt Willemijn Aerdts, die onderzoek doet naar inlichtingenwerk (Universiteit Leiden).

"Het lijkt me ook logisch dat je iemand scherper in de gaten houdt als hij of zij veroordeeld is voor een reis naar Syrië. Maar tegelijkertijd zijn de diensten best voorzichtig hoor: ze mogen echt niet zomaar gaan tappen of volgen, daarvoor is vaak toestemming nodig op het hoogste niveau."

Aanslag
Met deze verijdelde 'grote aanslag' staat de teller inmiddels op 4 à 5 terreuraanslagen waar Nederland aan ontsnapt is. AIVD-baas Rob Bertholee turfde eerder dit jaar 'drie of vier' serieuze pogingen die voorkomen werden. Wat is het 'Hollandse geheim', terwijl in landen om ons heen wel grote aanslagen gepleegd zijn?

Bertholee weet het niet: "We houden zicht op alle teruggekeerde Syriëgangers. Maar om eerlijk te zijn: het zou ook zomaar toeval kunnen zijn." Maar de diensten, politie, justitie en welzijnswerkers zitten er in Nederland wel 'bovenop', weet Weggemans. 

Ex-gedetineerden
En waar de aandacht jaren geleden vooral uitging naar jihadisten die naar het strijdgebied in Syrië wilden of uit het Kalifaat terugkeerden, wordt nu extra scherp gekeken naar ex-veroordeelden als Hardi N: "Er is altijd veel aandacht geweest voor het opsporen, arresteren en opsluiten van potentiële terroristen. Maar je moet ook scherp blijven kijken naar de terugkeerders in de maatschappij, hun re-integratie. Iemand kan vertellen dat hij op het rechte pad is, er geen extreme ideeën meer op nahoudt, maar is dat werkelijk zo? Daarvoor moet je zoveel mogelijk informatie verzamelen, van de wijkagent tot de reclasseringsambtenaar en de wijkwerker."

En eenmaal terug in de maatschappij blijft het een dilemma voor justitie, reclassering en de gemeente: "Kunnen we iemand loslaten, met minder toezicht, de enkelband doorknippen?" 

'Hardi N. welbespraakt, niet prototype engerd'
Weggemans sprak een paar jaar geleden kort met de vermeende spil van de opgerolde terreurgroep, Hardi N. "Hij maakte niet de indruk van de prototype enge man", zegt de onderzoeker die de reïntegratie van voormalige jihadisten onder de loep neemt en als getuige-deskundige optrad in de rechtszaak tegen N.

"Na de zitting sprak ik met hem. Hij sprak over zijn toekomst, zijn dochter. Hij was erg rustig, beleefd, welbespraakt. Het kan dat hij een terugval heeft gehad, zijn oude netwerken is gaan opzoeken en een radicaal andere koers koos. Of hij sprak toen niet de waarheid. Dat is dus altijd lastig in te schatten."