Oorlog met Rusland? Tachtig cybersoldaten staan klaar

Print
Oorlog met Rusland? Tachtig cybersoldaten staan klaar

De controlekamer van het Defensie Cyber Commando in de Beatrixkazerne in Den Haag. De speciale eenheid telt 80 hackers en andere digitale experts. Afbeelding: AD/Pim Ras

Is Nederland werkelijk in cyberoorlog met de Russen? En hoe staat het met onze digitale troepenmacht? "Je kunt een bom op een vliegbasis gooien, maar je kunt ook de hoogtemeters hacken."

Nederland is in cyberoorlog met Rusland, zei Defensieminister Ank Bijleveld (CDA) zondag. Even later nuanceerde de bewindsvrouw die oorlogstaal, maar de boodschap is helder: defensie moet ter land, ter zee en in de lucht paraat zijn, maar zeker ook in het universum van de eentjes en nulletjes. Neem het recente voorbeeld van de Russische spionnen die probeerden kernwapenorganisatie OPCW te hacken. Bijleveld: "De aard van oorlogsvoering is veranderd." Is Nederland daar klaar voor? Vier vragen.

1. Is Nederland in cyberoorlog met Rusland?

Die vraag is lastig te beantwoorden. Bij een klassieke oorlog is het eenvoudig: zodra er bommen vallen of tanks oprukken is er weinig te raden over. Maar hoe kwalificeer je het spionnenwerk van Rusland bij de OPCW?  
Of de uit de hand gelopen computeraanval in Oekraïne, die in 2017 wereldwijd netwerken trof, inclusief containerterminals in de Rotterdamse haven. Sabotage of oorlogsdaad? "Ook onder experts is veel onduidelijkheid over de definitie", zegt Sico van der Meer, cyberdeskundige bij Instituut Clingendael. "Bij een oorlog denk je aan flinke schade, gewonden en doden. Dat is nu vaak niet het geval, het gaat vooral om economische schade. Daarmee lijkt een echte cyberoorlog nog ver weg. Al is de dreiging groot en divers." Dagelijks worden digitale militaire aanvallen van andere landen afgeslagen, meldde het kabinet eerder.  

2. Wie zijn de tegenstanders?

Van der Meer: "Rusland probeert westerse democratieën de destabiliseren, met behalve hacks ook complete trollenlegers die discussies op sociale media proberen te sturen. Chinezen staan bekend om hun bedrijfsspionage, maar bijvoorbeeld de VS neuzen ook in gegevens en netwerken van andere landen." 
Deze naties beschikken over grote legers cybersoldaten. De Amerikaanse digitale eenheid telt dit jaar 6200 man, in Rusland en China werken naar schatting tienduizenden cyberspionnen, hackers en IT-professionals in overheidsdienst. Zij kunnen op afstand proberen bij netwerken in te breken, maar ook van dichtbij, zoals bij het OPCW-kantoor in Den Haag gebeurde. Complicerende factor op het virtuele strijdtoneel: veel is onzichtbaar en amper te traceren. "Je kunt een cyberaanval eigenlijk altijd ontkennen", zegt Van der Meer. "En soms laten hackers doelbewust sporen na die juist naar andere landen wijzen."


Een foto van de vier Russische spionnen die het netwerk van de OPCW wilden kraken. (FOTO: EPA)

3. Wat doet Nederland op dit gebied?

Nederland staat digitaal z'n mannetje, zeggen experts. Zo hadden de spionnen van de geheime diensten AIVD en MIVD eerder dit jaar maar wat graag willen pronken met de sleutelrol die ze speelden bij de infiltratie van de Russische hackersgroep Cozy Bear. Maar over geheime missies wordt nu eenmaal niet gesproken. 
Wat wel bekend is: het Nederlandse Defensie Cyber Commando, opgericht in 2014, telt inmiddels zo'n 80 mannen en vrouwen (begroting: jaarlijks 16,5 miljoen euro). Deze cybersoldaten verzorgen de digitale beveiliging van de netwerken en wapensystemen van Defensie, maar worden nu ook klaargestoomd om mee te gaan op militaire missies, zodat ze in oorlogsgebied ten strijde kunnen trekken. Bijvoorbeeld om netwerken van de vijand te hacken, of om wapens onklaar te maken of stroomvoorzieningen lam te leggen. De cybermilitair gaat op pad met laptop en usb-modem in plaats van mitrailleur en handgranaat: "Als je een vliegveld moet uitschakelen", zegt een Defensiewoordvoerder. "Dan kun je er een bom op gooien, maar je kunt ook het systeem van de hoogtemeters hacken en uitschakelen. Dan heb je hetzelfde bereikt, maar de luchthaven is na de oorlog nog gewoon bruikbaar."


De controlekamer van het Defensie Cyber Commando. (FOTO: AD/Pim Ras Fotografie)

4. Wie zijn die cybersoldaten?

De cybereenheid bestaat uit een gemêleerd gezelschap, zegt de woordvoerder van het ministerie. "Het is een heel diverse club: er zijn mensen die eerder in het bedrijfsleven zaten, collega's in uniform maar ook het meer stereotype hacker, met iets te groot shirt en paardenstaart." 
De meeste echt goede hackers zijn ooit als hobbyist begonnen, achter de eigen pc: "Zij willen een netwerk of computer echt doorgronden, van a tot z begrijpen. Ik ken hackers die totaal geen diploma hebben en toch supergoed zijn", zegt Frank Groenewegen van cybersecuritybedrijf Fox-IT, dat ook Defensiepersoneel opleidt. "Ze kijken als een dief naar het hang- en sluitwerk van een huis: waar zit ruimte? Hoe komen we binnen? Wat kan ik inzetten?" 
Eén probleem: Nederland telt slechts ongeveer honderd top-hackers. "Er is een expertisetekort, we vissen allemaal in dezelfde vijver. Bij bedrijven verdienen hackers vaak beter, is flexibel werken mogelijk, zijn er betere arbeidsvoorwaarden" zegt Groenewegen. Al biedt hacken in overheidsdienst ook bijzondere mogelijkheden. "Stel: je bent op missie in Afghanistan en je mag daar om terroristen te pakken het telecomnetwerk hacken. Dat je zo kunt werken aan vrede en veiligheid weegt voor sommigen ook mee." 


Defensieminister Ank Bijleveld (CDA) tijdens de persconferentie over de Russische hackpoging van de OPCW twee weken geleden. (FOTO: ANP)