Nathalie Forget bespeelt magisch, mysterieus en sensueel instrument

Print
Nathalie Forget bespeelt magisch, mysterieus en sensueel instrument

Nathalie Forget. Afbeelding: Erwin Pellemans

Nathalie Forget geldt als een van de meest prominente bespelers van de ondes martenot. Deze week is ze te gast bij philharmonie zuidnederland. „Het stuk is zó mooi en zó zacht dat, toen ik het ooit voor het eerst speelde, ik wel wilde sterven erna.”

Stel, je zit in de concertzaal. Op het podium een symfonie orkest. Soezige muziek: zachte strijkers, een dromerige klarinet, langgerekte noten. Stilletjes mijmer je weg.

Dan gebeurt het: je hoort, verpakt tussen de violen, een instrument dat je niet thuis kunt brengen. Is het een zangstem? Nee. Een zingende zaag dan? Ook niet. Het zet je gehoor op scherp: de klank lijkt doorschijnend als glas. Het is magisch, mysterieus en sensueel.

Ondes martenot

De vreemde eet in de bijt heet ondes martenot, een uitvinding uit de jaren twintig van de vorige eeuw van Maurice Martenot. De Franse musicus pionierde met elektronica en kwam uit op een vroege voorloper van de moderne synthesizer.

Karakteristiek zijn de glijd-effecten – zeg maar een geciviliseerde variant van de gillende keukenmeid – die ontstaat door de vingers van de rechterhand langs een kabel te bewegen die voor het toetsenbord is gespannen. Vier naar vorm en grootte verschillende speakers horen bij de standaarduitrusting, waardoor de klankmogelijkheden zeer divers zijn.

Puur toevallig

„Ik ontdekte de ondes martenot puur toevallig”, vertelt Nathalie Forget, een van de meest prominente spelers van het instrument wereldwijd. Zij is deze week te gast bij philharmonie zuidnederland voor de vertolking van Olivier Messiaen’s Turangalila Symfonie (1949), sleutelwerk uit de twintigste eeuw met een grote rol voor de ondes martenot.

„Ik heb een achtergrond als pianiste, en wilde graag visual art maken: een solo-performance, waarbij je spontane improvisaties op de piano combineert met fotografie of andere beeldende kunsten. Maar de piano had, vond ik, daarvoor teveel een klassieke identiteit. Zo ben ik me gaan specialiseren in de ondes martenot, die veel beter in dit concept paste.”

Uitpuilen

Wie het instrument professioneel wil leren spelen kan terecht bij Forget, die sinds 2016 lesgeeft aan het befaamde Conservatoire Superieur National te Parijs. Maar uitpuilen doet haar klas nog niet.

„Ik heb drie studenten die het als hoofdvak doen, en zes die het combineren met een ander instrument. Het zouden er meer moeten zijn: wereldwijd is er de laatste tijd veel vraag naar. Wellicht komt dat omdat het instrument sinds vijftien jaar weer opnieuw wordt gefabriceerd. Veel componisten van nu tonen een hernieuwde belangstelling. Ze zijn gefascineerd door de broze, fijngevoelige klank.”

Gerestaureerd

Een studie-exemplaar van een nieuwe ondes martenot kost, zo vertelt Forget, ongeveer 2000 euro. Professionele beoefenaars moeten zo’n 11.000 euro neerleggen, met uitzondering van de vier speakers, waardoor het bedrag tot rond de 20.000 euro kan oplopen. Instrumenten uit de tijd van ontstaan zijn goedkoper – tussen de 5.000 en 7.000 euro – maar die moeten dan wel worden gerestaureerd.

Hypersensitief

Een opvallende eigenschap van de ondes martenot is dat het hypersensitief reageert op de aanraking van zijn bespeler.

„Meditatie voorafgaand is erg belangrijk”, licht Forget toe. „Het helpt me om los te komen van fysieke beperkingen. Ik heb er helaas niet altijd tijd voor, maar als ik het níet doe voel ik veel meer begrenzingen. Zelfs tijdens het spelen, dus gedurende een concert, bouw ik soms een ontspanningsoefening in”.

Liefdeslied

De Turangalila Symfonie – de titel komt uit het Sanskriet en betekent zoiets als liefdeslied in de tijd – speelde ze ondertussen zo’n dertig keer.

„Het is geïnspireerd op het verhaal van Tristan en Isolde. De liefde hoor je vooral in deel zes, Le jardin d’amour. Het schept een beeld van de twee geliefden in de natuur, een plek waarin ze elkaar onbeperkt beminnen zonder materiële limiet. Het stuk is zó mooi en zó zacht dat, toen ik het ooit voor het eerst speelde, ik wel wilde sterven erna. Ik voelde me vloeibaar, dacht dat ik zou vallen of zo. En iedere keer dat ik het opnieuw speel maak ik op een diep niveau contact met mezelf.”

Zaterdag 19 januari: Componistendag „Lijnen naar Messiaen”, door philharmonie zuidnederland e.a.