Floddergats

Verkenningen in het grensland

Print
Verkenningen in het grensland

10 mei 1940: Duitse militairen bij waarschijnlijk grens Venlo-Straelen. Afbeelding: collectie Jacques Gerards

Venlo / Hout-Blerick / Boekend / Steyl / Lomm / Tegelen / Velden / Belfeld / Blerick / Arcen -

Hoe reageerden de inwoners van Venlo en omgeving op de inval van de Duitsers op 10 mei 1940? Met verbazing of ongeloof, die later omsloeg in diepe verontwaardiging?

Nederland was in de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) neutraal gebleven, de verschrikkingen waren aan ons land voorbijgegaan. Ondanks de inachtneming van een, volgens koningin Wilhelmina, ‘angstvallige nauwgezetheid van een stipte neutraliteit’, was de Wehrmacht ‘zonder de minste waarschuwing’ Nederland binnengevallen. ‘Deze voorbeeldloze schending van wat tussen beschaafde staten behoorlijk is,’ - we halen nog steeds Wilhelmina aan uit haar proclamatie van 10 mei 1940 - zette de verhoudingen in het grensland op zijn kop. Generatieslang had men op goede voet met elkaar geleefd. Vriendschappen en liefdes werden niet gehinderd door een landsgrens, die hoge heren in 1839 aan een conferentietafel hadden getrokken. Jonge mensen aan beide zijden van de grens vierden in de jaren twintig en dertig met elkaar vastelaovend of bezochten elkaar als er kermis was. De Tweede Wereldoorlog werd er de oorzaak van dat mensen met de ruggen naar elkaar gingen staan.

Verkenningen in het grensland
Duitse kooptoeristen op de zaterdagse markt voor het stadhuis, eind jaren ‘60. Foto: Boy Coehorst/collectie Sef Derkx

Kleine familiegeschiedenissen raken vaak de grote geschiedenis. In de vooroorlogse periode van crisis en de geldontwaarding waren Venlonaren met zilveren guldens en rijksdaalders meer dan welkom in Duitsland. Mijn vader bewaarde prachtige herinneringen aan die expedities. Met zijn vrienden en vriendinnen wisselde hij destijds foto’s uit. Het albumpje waarin hij ze eind jaren twintig, begin jaren dertig plakte, is bewaard gebleven. Afgelopen week heb ik het na een hele lange tijd weer eens tevoorschijn gehaald. Op een van de foto’s staat ene Walter Vogt, een op het oog keurige man, met wie mijn vader dik bevriend was. Kort na de inval kwam Walter in Venlo op bezoek, gestoken in het uniform van de Wehrmacht. De vriendschap was onmiddellijk beëindigd.

Na de Tweede Wereldoorlog ging de grens tussen Nederland en het door de geallieerde bezette Duitsland dicht. In het Rijnland hadden de Engelsen het voor het zeggen. Duitsers mochten het land niet uit en de inwoners van Noord-Limburg moesten een permit aanvragen om de grens over te mogen steken. Maar er was meer. De inwoners van euver de päöl werden gewantrouwd of zelfs gehaat. In 1949 kwam in de westelijke bezettingzones de Bondsrepubliek Duitsland tot stand. De beperkende maatregelen ten aanzien van het grensverkeer werden opgeheven. Vanaf het begin van de jaren vijftig bezochten steeds meer Duitsers Venlo. De massale Butterfahrten naar de Duitse hoek rond de Geldersepoort, waar winkeliers zich met Duitse reclames tot het kooppubliek richtten, zorgden voor commotie. De bezettingsjaren lagen nog vers in de herinnering. Er werd schande over gesproken, ook in de landelijke media. Uit het publieke debat herinner ik me een verzoenende uitspraak van Godfried Bomans: ‘Een wond geneest het eerst aan de rand.’ In de grensstreek dus en precies zo gebeurde het. De animositeit werd een soort van folklore. Vooral als Nederlandse clubs of de Oranje Leeuwen tegen de Oosterburen voetbalden, stak het periodiek de kop op.

In het proces van normalisatie van de menselijke verhoudingen in de grensstreek, heeft een firma in Straelen-Herongen een rol gespeeld. In de jaren zeventig en tachtig gingen trossen tieners uit Venlo tijdens de schoolvakanties bij Kühne aan de slag. Het werk zelf was niet interessant. Integendeel, het was lopende band werk. De verdiensten bij Kühne waren echter hoog. Door de verdiende marken om te wisselen in guldens had je ook nog een valutawinstje. Het lag een beetje aan de temperatuur en de wind, maar fietsend richting Herongen werden de neusvleugels opeens geprikkeld door de niet onaangename zure geur van Kühne, een onderneming in onder meer tafelzuren, azijn en mosterd. De geboortegrond van de firma is Berlijn, het geboortejaar 1722. Wanneer de familie Kühne aan het roer komt, gaat het snel. Keizer Wilhelm I is zo ingenomen met het tafelzuur, dat hij in 1876 Kühne tot hofleverancier promoveert. De vestiging in Straelen gaat in 1949 open, in de begindagen van het Wirtschaftswunder (wordt vervolgd).

Reageren of herinneringen en foto’s aan vakantiewerk bij Kühne? Stuur Sef Derkx een e-mail: floddergats@xs4all.nl.