Christendemocraten en sociaaldemocraten raken alleenheerschappij kwijt

Print
Christendemocraten en sociaaldemocraten raken alleenheerschappij kwijt

Wordt lijsttrekker Manfred Weber van de Europese christendemocraten de voorzitter van de Europese Commissie nu zijn fractie in Europa de grootste is gebleven? Afbeelding: EPA

Na een lange dag vol verkiezingen is het Europese bed flink opgeschud. Christendemocraten en sociaaldemocraten hebben hun traditionele meerderheid verloren, en moeten dus op zoek naar één of meer coalitiepartners. De grootste verrassing: de opkomst is voor het eerst sinds 1979 weer eens gestegen.

De hele avond druppelden vanuit alle hoeken van Europa de uitslagen binnen in Brussel. Op deze laatste verkiezingsdag gingen er in liefst 21 landen mensen naar de stembus. De eerste surprise kwam rond 18.00 uur. Waar bij ons de sociaaldemocraten van Frans Timmermans nog de goudhaantjes waren, kregen ze in Duitsland een forse tik. Het was wel de verwachting dat regeringspartijen CDU en SPD daar stemmen zouden verliezen, maar in de prognoses leveren de sociaaldemocraten liefst 16 zetels in.

Omdat ook de christendemocraten in Europa’s grootste land enkele zetels verloren, werd het al snel duidelijk dat de van oudsher twee grootste groepen in het Europees parlement samen geen meerderheid gaan halen. Daar was van tevoren al rekening mee gehouden. Het politieke landschap in Europa raakt meer en meer versplinterd, waardoor de grote middenpartijen de laatste jaren al veel terrein hebben verloren.

Populisten rukken op

Daar komt bij dat het ook steeds meer dringen wordt op rechts, waar de populisten maar blijven oprukken. Voor hen kwamen de grote klappers in Frankrijk en Italië, grote landen die veel parlementariërs leveren. De Rassemblement National (RN) van Marine Le Pen ging in Frankrijk met de verkiezingszege aan de haal, net vóór En Marche, de partij van president Emanuel Macron. ,,Die heeft een les in nederigheid gekregen”, klonk het triomfantelijk bij de RN. In Italië staat Matteo Salvini, de leider van Lega, op winst. Hij gaat de komende weken kijken of hij samen met gelijkgestemden een blok kan vormen in Brussel.

De grote vraag is nu met wie de sociaaldemocraten en de christendemocraten de komende vijf jaar gaan optrekken. Als de prognoses juist zijn, de officiële uitslagen worden pas maandag bekend, hebben ze nog tussen de 50 en 60 zetels nodig voor een meerderheid in het parlement (376 zetels). Belangrijke kandidaat zijn de liberalen, zeker nu ze er voor gekozen hebben om En Marche van Macron toe te laten in hun midden. Daar is lange tijd over onderhandeld, maar op deze verkiezingsdag werd officieel bekendgemaakt dat ze de Franse zetels erbij krijgen. Waarschijnlijk komt er ook een nieuwe naam. De combinatie komt zoals het er nu naar uitziet net boven de 100 zetels uit en wordt daarmee de derde in grootte.

Groenen ook kanshebber

Een andere kanshebber voor een nieuwe coalitie zijn de Groenen van de Nederlandse Spitzenkadidaat Bas Eickhout. Zij hebben overal in Europa extra zetels bij elkaar gesprokkeld (in Duitsland zijn ze zelfs de tweede partij geworden). Het is duidelijk dat veel Europeanen het klimaat hebben laten meewegen in hun stem. Het zou dus wat dat betreft een krachtig signaal zijn als er een groene partij op het allerhoogste niveau kan gaan meepraten.

En dan de opkomst. Daar raakte men in Brussel niet over uitgepraat. Sinds 1979, toen er voor het eerst rechtstreeks een Europees parlement werd gekozen, konden steeds minder burgers het opbrengen om naar de stembus te gaan. Het lijkt er nu op dat net iets meer dan de helft van alle kiesgerechtigde Europeanen zijn of haar stem heeft uitgebracht. Meer dan dat zijn er in de laatste 20 jaar niet geweest. Zo was de stijging in de opkomst in Nederland (van 37 procent naar 42) een duidelijk signaal.

De komende weken gaat er onderhandeld worden over de samenstelling van de verschillende groepen in het parlement. Wie komt er bij? Wie gaat er weg? Wie gaat wat doen? En natuurlijk gaat er ook gesproken worden, zij het achter de schermen, over wie de volgende baas van Europa moet worden, de opvolger van Jean-Claude Juncker. Mogelijk wordt het de christendemocraat Manfred Weber, de Spitzenkandidaat van de grootste groep. Of Frans Timmermans. Maar het kan in het hele onderhandelingsproces ook zomaar iemand anders worden. We gaan het de komende tijd zien.

De eerste zitting van het nieuwe parlement is op 2 juli. De nieuwe Commissie treedt aan op 1 november.