Klinkend erfgoed in Kasteel Arcen

Print
Klinkend erfgoed in Kasteel Arcen

Barbara en Max Lakeman bij de Welte vleugel in Kasteel Arcen. Afbeelding: John Peters fotografie

Op de trouwfoto’s van zijn ouders zag Max Lakeman een pianola staan. Hij raakte gefascineerd door het zelf spelende instrument, verdiepte zich in de geschiedenis en techniek en ontwikkelde zich tot restaurateur en verzamelaar van mechanische muziekinstrumenten. Het neusje van de zalm is nu tot en met 18 augustus te zien én te horen in Kasteel Arcen.

Debussy, Rachmaninov, maar ook Lady Gaga, Gershwin en kinderliedjes: ze behoren allemaal tot het repertoire voor mechanische instrumenten. Max Lakeman bewaart in zijn werkplaats in Culemborg zo’n 12.000 muziekrollen en 21 mechanische muziekinstrumenten. De rollen zijn eigendom van de Nederlandse Pianola Sociëteit, waarvan Max’ moeder Barbara voorzitter is. Voor de expositie ‘Wereldwonderen van mechanische muziek’ hebben ze 26 verhuisdozen met muziek naar kasteel Arcen gebracht. De Pianola Sociëteit selecteerde ruim 24 instrumenten, deels uit eigen verzameling, deels uitgeleend door diverse particuliere collecties en bedrijven. Tijdens de expositie zijn er elk uur rondleidingen, waarbij de instrumenten worden gespeeld.

Welte vleugel
Aanleiding voor de tentoonstelling was de Steinway-Welte vleugel, de pianola die in 1911 speciaal werd ontworpen voor kasteeleigenaar August Deusser. De muziekrollen van die reproductiepiano zijn ruim een eeuw geleden live ingespeeld bij de firma Welte door beroemde componisten en pianisten als Horowitz en Grieg. “Welte was rond 1900 de eerste die een reproductiesysteem introduceerde. Musici werden in een villa in Freiburg uitgenodigd om de stukken te komen inspelen. Zij verbonden zich exclusief aan een fabrikant, net zoals muzikanten nu onder contract staan bij een platenmaatschappij. Het verhaal gaat dat Debussy aanvankelijk weigerde te komen. Welte haalde hem over door hem een auto cadeau te geven.”

Onenigheid
Als tegenhanger van de Welte vleugel hebben Barbara en Max de Ampico B Mason & Hamlin reproductievleugel naar Arcen gehaald. Het is het laatste instrument van dit type, in 1931 in Boston gemaakt. Max: “Tegen die tijd was de techniek zo ver gevorderd, dat je op de opnames alles hoort. Zelfs dat een echtpaar oneindigheid heeft, terwijl ze samen een stuk inspelen.”

De allerlaatste pianola kwam in 1936 uit de fabriek. Vanwege de economische crisis was er geen vraag meer naar mechanische instrumenten. Barbara: “In 1931 kostte een luxe reproductievleugel ongeveer 35.000 dollar. Dat kon bijna niemand zich meer veroorloven.”

Wereldwonder
Van alle instrumenten die in Arcen te zien zijn – behalve pianola’s ook onder meer speeldozen, draaiorgels en grammofoons – vormt de Hupfeld Phonoliszt-Violina volgens Max het hoogtepunt. Toen het instrument in 1910 werd gepresenteerd op de wereldtentoonstelling in Brussel, zag het publiek er niet minder in dan het ‘achtste wereldwonder’. Men vergaapte zich aan de pianola, waarop een kast was gemonteerd met een strijkorkestje. Dat leverde de Phonoliszt-Violina de bijnaam ‘de vioolspeler’ op.

Op de tentoonstelling in Arcen staan alleen perfect gerestaureerde instrumenten. Max: “We blijven ver weg van de tingeltangelpiano’s en de kermissfeer. Goed gestemde pianola’s zijn klinkend erfgoed en muzikaal zeer serieus te nemen.”

‘Wereldwonderen van mechanische muziek’ in Kasteeltuinen Arcen is t/m 18 augustus dagelijks te bezoeken van 10.00-18.00 uur. Kinderen t/m 17 jaar hebben in juli en augustus gratis toegang (één kind per betalende volwassene of seizoenkaarthouder). Zij kunnen zelf een muziekstuk spelen en zo een draaiorgel- of pianoladiploma behalen. Meer info: www.kasteeltuinen.nl

Tekst: Meyke Houben
Foto: John Peters fotografie