TANKEROORLOG

Worden we nu weer een oorlog ingerommeld?

Print
Worden we nu weer een oorlog ingerommeld?

Minister Stef Blok. Afbeelding: EPA

Na de Verenigde Staten wil nu ook het Verenigd Koninkrijk dat Nederland marineschepen stuurt naar Iran. Het kabinet kijkt de kat uit de boom. De vraag is hoe lang dat nog kan.

‘Half augustus hoort u weer van ons.’ Minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken) laat zich niet opjagen. Nu na de Amerikanen ook de Britten een verzoek hebben gedaan aan Nederland om schepen te sturen naar de Straat van Hormuz om de vrije doorvaart te garanderen, neemt het kabinet de tijd, laat Blok merken.

Gelijk heeft hij, vindt oud-minister van Defensie Hans Hillen. „Ik zou niet direct wakker liggen van het verzoek.” Het kabinet veroordeelt weliswaar de inbeslagname van een Britse olietanker door Iran, maar wil „absoluut niet in een gewapend conflict betrokken raken”, zei Blok eerder. Beide verzoeken zijn bovendien nog vaag.

Geen VN-mandaat

De Amerikanen doen een beroep op Nederland in NAVO-verband en willen maximale druk op Iran. De Britten willen liever een soort Europese missie met een wat voorzichtiger aanpak. Maar er ligt voor beide eventuele missies geen mandaat van de Verenigde Naties, iets waar Nederland erg aan hecht. Zeker nadat de inval in Irak, politiek gesteund door Nederland, zonder zo’n mandaat begon, stelt Hillen. „De Amerikanen weten dat we daar sindsdien aan hechten. De Britten weten dat ook, dus dat men toch zo opzichtig snelle steun zoekt, zegt wel iets over hoe zwak hun positie is.”

Bellen

Blok zal nu vooral andere Europese regeringsleiders bellen, denkt de oud-minister. „Daar zal ook steevast het antwoord zijn: we zien nog geen argumenten om ons erin te mengen. En zelfs dan moet er een mandaat komen. Dat zie ik niet 1-2-3 gebeuren.”

Weigeren van een verzoek tot hulp kan altijd, zegt Han ten Broeke van het Haagse Centrum voor Strategische Studies (HCSS). Tenzij het echt een militair conflict wordt waarbij Groot-Brittannië of de Verenigde Staten worden aangevallen, dan wordt het een stuk lastiger. „Weigeren kan dan ook, maar dan hol je de relatie met de NAVO-partners uit. Bovendien wil Nederland al sinds Hugo de Groot vrije zeevaart in de wereld waarborgen, waar dit hele conflict zich nu op toespitst.”

Trump

Overigens verwacht Ten Broeke niet dat er echt gevochten gaat worden. Daar is volgens hem niemand bij gebaat. „De Amerikaanse president Trump gaat zijn herverkiezing niet in de waagschaal stellen door een nieuwe oorlog te beginnen in het Midden-Oosten. En ook het regime in Teheran is niet gebaat bij oorlog. Niet voor niets hebben ze heel slim een tanker uitgezocht waar geen Britse bemanningsleden aan boord waren.’’

Maar ongevaarlijk is de situatie zeker niet: „Als de spanningen oplopen, neemt het gevaar wel toe dat er een ongeluk gebeurt waardoor de boel onbedoeld escaleert.”

Verlegenheid

Dat weet het kabinet ook. Het overweegt een fregat te sturen richting Iran, maar zegt niet voor niets niet meteen ‘ja’ tegen onze bondgenoten. Beide verzoeken brengen ons land immers in verlegenheid. Het Amerikaanse verzoek komt van het land dat zelf de oorzaak is van de oplopende spanningen in de regio. Trump heeft Irans aartsvijand Saoedi-Arabië op het schild gehesen en de atoomdeal met het regime in Teheran opgezegd, zeer tegen de zin van Nederland. Ook de Britten zijn tegen het opzeggen van de deal, maar hun verzoek komt dan weer van een land dat enerzijds afscheid wil nemen van de Europese samenwerking en anderzijds Europa ineens vraagt om hulp. Hillen vindt het maar curieus: „De nieuwe premier Boris Johnson wil als Brexiteer-pur sang Europa juist de rug toekeren. Nogal ironisch.”

Rivaal China

En er zitten ook andere hoofdbrekens aan de verzoeken, vindt Ten Broeke. Ongeveer een derde van de olietransporten gaat via de Straat van Hormuz. Alle reden dus om die handel veilig te stellen. „Ware het niet dat het overgrote merendeel van die olie naar China gaat, onze strategische rivaal de komende eeuw. Dus waarom doen de Chinezen dan niet mee?”

Daarbij is het opvoeren van de spanning een manier van Iran om Europa te chanteren. „De inbeslagname van de Britse tanker is een manier om onderhandelingen af te dwingen. Zoals Iran na het opzeggen van de atoomdeal door Trump ineens weer meer uranium verrijkt, het rakettenprogramma opvoert en door het regime gesteunde terreurorganisaties elders actiever worden.”

Onderhandelingstafel

Voor dat wangedrag is geen excuus, vindt Ten Broeke, maar opnieuw onderhandelen is de enige oplossing. Teheran heeft laten doorschemeren te willen praten over afbouw van het raketprogramma. „De atoomdeal was verre van perfect, maar we hadden wel controle op Iran en die is nu verdwenen. Daar komt Trump ook achter. Dus heb ik goede hoop dat hij weer naar onderhandelingstafel komt, waarbij hij volgens mij vooral wil dat niet de naam van Obama, maar die van hemzelf op een akkoord komt.”

Maar zover is het nog lang niet. Dat de boel alsnog uit de hand loopt, is wel degelijk een reëel gevaar. Reden waarom zowel Hillen als Ten Broeke het kabinet prijst dat het het hoofd vooralsnog koel houdt: zeg niet te snel ‘ja’. Want je weet niet waar we ‘ja’ tegen zegt.