75 jaar vrijheid

Heldendaad ‘noonk Wim’ pas decennia na zijn dood in juiste licht

Print
Heldendaad ‘noonk Wim’ pas decennia na zijn dood in juiste licht

De trouwfoto van Audrey en Wim (16 oktober 1943). Afbeelding: archief familie Kuijpers

Maastricht / Itteren -

„Wat ben je toch een rotjong! Heb je enig idee wat je jouw familie hebt aangedaan?” De beslissing van de toen 24-jarige Wim Kuijpers om 18 mei 1942 huis en haard in Heer achter te laten om naar Engeland te gaan en aan boord van een bommenwerper te vechten tegen de Duitsers, dreunt ook 75 jaar later nog na in de familie. Zijn nicht Loes Kuijpers blikt terug op een kort maar bewogen leven.

Loes’ eerste reactie op de afscheidsbrief van noonk Wim is fel. Wims Engelse weduwe Audrey toonde haar de brief medio jaren ‘90. Daarin beschrijft de boordschutter hoe trots hij is om tegen de Huns te vechten, hoeveel Audrey en hun ongeboren kind en zijn familie in Nederland voor hem betekenen. En zijn hoop om zijn avonturen na de oorlog met hen te delen. „Ik hoop dat je deze brief niet ontvangt en dat we hier na de oorlog in Nederland samen over kunnen praten.”

Crash

Het heeft niet zo mogen zijn. Twee jaar na zijn onaangekondigde vertrek uit zijn ouderlijke huis in Heer, is Wim dood. Neergeschoten boven het Franse Bourdon toen hij met zijn crew Duitse fabrieken bombardeerde. Audrey hoort het nieuws van Wims medestrijder Cor Smit, die het vliegtuig heeft zien afstorten. Aanvankelijke hoop dat hij de crash overleeft, worden door een brief van het Rode Kruis teniet gedaan. De hoogzwangere Audrey is weduwe en Wims ouders, broers en zussen in Heer zien hun zoon en broer nooit meer terug.

Dagboeken

Wim is in 1957 herbegraven op de erebegraafplaats Orry-la-ville ten noorden van Parijs. Hij heeft zijn leven vanaf de dag dat hij uit Maastricht vertrok tot aan de dag van de fatale vlucht minutieus bijgehouden in dagboeken. Deze zijn na de oorlog door Audrey aan de familie Kuijpers gegeven. „Ik heb noonk Wim nooit gekend. Er werd thuis niet over hem gepraat”, vertelt Loes. „Ons kinderen werd verteld dat de dagboeken door oma, Wims moeder, zijn verbrand. Er stonden namen en zaken in waarvan niemand iets mocht weten. In die jaren werden nogal wat mensen valselijk ervan beschuldigd ‘fout’ te zijn geweest in de oorlog. Bovendien zijn Wims vader en broers tijdens de oorlog door de Duitsers ondervraagd waarom Wim geen gehoor gaf aan de oproep om deel te nemen aan de Arbeitseinsatz.”

Ander kant

Audrey zag Loes’ tranen toen zij de afscheidsbrief had gelezen en vroeg waarom zij huilde. „Toen hebben we gepraat over de schaduw die de beslissing van haar echtgenoot over onze familie wierp. Zij liet mij toen de andere kant van het verhaal zien. Wim wilde iets doen aan de erbarmelijke omstandigheden waarin zijn geliefde moeder Anna leefde. Er was een tekort aan alles en er heerste continu angst.”

Wim zwerft door Europa en komt in quarantainekampen in Zwitserland terecht. Hij weet te ontsnappen en vlucht naar Frankrijk. Hij reist door naar Spanje en gaat op 5 december ‘42 met de boot naar Curaçao en Canada. Hij reist in februari ‘43 naar het Engelse Dunsfold, waar hij in dienst treedt van de Koninklijke Nederlandse Marine en opgeleid wordt tot boordschutter. Samen met drie andere Nederlandse militairen vliegt hij op Duitse doelen. Hij is zich terdege bewust van de risico’s die hij neemt. „Er is een oorlog gaande en als ik mijn leven moet geven voor mijn land, dan doe ik dat. Het zal mijn lieve familie helpen uit handen te blijven van de Duitsers. Als ons kind een meisje is, noem haar dan naar mijn moeder Anna. Na jou is zij voor mij het belangrijkste op deze wereld.”

Heldendaad ‘noonk Wim’ pas decennia na zijn dood in juiste licht
Wim na een van zijn gevaarlijke missies. Foto: archief familie Kuijpers

Zwaar juk

Na de oorlog was het levensmotto van familie Kuijpers: vooral niet opvallen. Niet praten over Wims beslissing om te gaan vechten. Waar niet over wordt gepraat, dat bestaat niet. Dat was voor veel familieleden een zwaar juk om te dragen. „Tante Audrey hertrouwde, maar bleef deel uitmaken van de familie en bezocht ons jarenlang samen met haar zoon kleine Wim. Wims zoon leed aan leukemie en is in juni 2000 overleden. Tante Audrey heeft zijn as op het graf van zijn vader in Frankrijk uitgestrooid. Vader en zoon die elkaar nooit hebben ontmoet, zijn nu voor altijd samen.” Pas nadat Wims jongste broer Frans in 1998 overleed, kwamen de dagboeken weer boven water. „Toen daarna ook mijn vader stierf en Audrey me de afscheidsbrief liet lezen, is het verhaal van noonk Wim voor mij pas echt gaan leven”, zegt Loes.

Expositie

Het inrichten van Wims ‘hoekje’ in de expositie over 75 jaar vrijheid in Centre Céramique (te zien tot 16 september), was voor Loes zeer bijzonder. „Er liggen veel persoonlijke spullen van noonk Wim, zoals zijn pet, foto’s en zijn afscheidsbrief. Ook staat er een levensgrote trouwfoto van Wim en Audrey.” Trots overheerst inmiddels binnen de familie Kuijpers over hun broer en oom, die het ultieme offer gaf om de omstandigheden waarin zijn familie leefde te verbeteren. „Alleen zal het boek nooit helemaal gesloten zijn, want we hebben nog zo veel vragen die we hem zouden willen stellen”, besluit Loes emotioneel.

Lees ook:Vrijheidsexpositie in Centre Céramique Maastricht

‘Aan de overkant van de Maas zagen we oranje vlammen’

Jef Spannenburg denkt terug aan de tijd dat hij met zijn familie schuilde in de Nekami groeve in Margraten (de huidige Groeve ‘ Rooth): „Op een dag nam mijn vader mij mee via de uitgang van de Zonneberg tot naast het eerste huis. We konden Heugem aan de overkant van de Maas zien. Je zag daar overal oranje vlammetjes. mijn vader vertelde me dat het de vlammen van de geweren en kanonnen waren.”

„Kort nadat we weer thuis waren kan ik me herinneren dat vanaf Kanne Duitse krijgsgevangen soldaten gemarcheerd kwamen met de handen in de nek. Amerikaanse soldaten liepen erom heen. Vlak voor ons huis hielden ze halt en mochten de krijgsgevangenen op een rij op de grond zitten tegen de muur van de tuin van Stols om uit te rusten.”

Mogen we even je aandacht.
Dit is een artikel van De Limburger dat gratis beschikbaar is voor iedereen. Dat geldt niet voor alle artikelen, want zogeheten Plus-artikelen zijn exclusief voor onze abonnees. Zonder abonnees kunnen wij namelijk geen Limburgs nieuws maken. Kies voor goede en betrouwbare regionale journalistiek in Limburg, met liefde en passie gemaakt.

Er is al een abonnement voor 7,50 per maand.

Bekijk abonnementen