van nul tot nu

Hoe een communistische film door de katholieke filmkeuring kwam

Print
Hoe een communistische film door de katholieke filmkeuring kwam

Pantserkruiser Potemkin trappenscene. Afbeelding: Archief Martin van der Weerden

Ransdaal / Craubeek / Klimmen / Weustenrade / Fromberg / Kunrade / Ubachsberg / Voerendaal / Winthagen / Kerkrade / Eygelshoven / Bocholtz / Simpelveld / Huls / Brunssum / Schimmert / Hulsberg / Wijnandsrade / Merkelbeek / Schinveld / Jabeek / Vaesrade -

In 1926 keurde de katholieke filmkeuring tot ieders verbazing de revolutionaire film Pantserkruiser Potemkin goed voor vertoning in Nederland.

Deze film van regisseur Sergej Eisenstein was toen het culturele, avant-gardistische paradepaardje van de jonge Sovjet Unie. Het onderwerp is de muiterij die in 1905 plaats vond op het Russische marineschip Potemkin (Uit te spreken als ‘Potjomkin’). Deze mondde uit in een volksopstand in Odessa, die bloedig werd neergeslagen door de troepen van tsaar Nicolaas II. De bolsjewieken beschouwden deze gebeurtenis als voorloper van hun revolutie in 1917. In de technisch knappe verfilming van Eisenstein zou vooral de trappenscene wereldberoemd worden. Een moeder probeert hierin haar kind in de kinderwagen te redden tegenover de meedogenloze soldaten van de tsaar.

Verboden

De film uit 1925 werd in nogal wat landen verboden. Niet in Nederland. Pas in 1928 werd een wet van kracht die dat landelijk mogelijk maakte. Dat wil niet zeggen dat elke film ongehinderd vertoond kon worden. Gemeentelijke bioscoopcommissies beoordeelden nieuwe films op het terrein van seksualiteit en huwelijkstrouw, maar ook op gewelddadigheid en politieke en religieuze aanstootgevendheid. In het katholieke Limburg en Brabant was de filmkeuring gecentraliseerd en uitbesteed aan een centraal keuringsbureau. Dit bureau was bemand door één filmcensor: de katholieke journalist Bernard de Wolf uit Amsterdam. Hij alleen bepaalde jarenlang welke films de honderdduizenden katholieken in Nederland mochten zien. Dat De Wolf ook al jaren werkte voor het bedrijf dat de film van Eisenstein uitbracht, was minder bekend. Waarschijnlijk kneep De Wolf een oogje dicht omdat Potemkin een commercieel succes was. Toch zonde om je zelf een aardige bijverdienste door de neus te boren.