Roep uit Kamer: tijd om gebarentaal te erkennen

Print
Roep uit Kamer: tijd om gebarentaal te erkennen

Afbeelding: Getty Images/iStockphoto

Gebarentaal moet officieel worden erkend als taal in ons land. Daardoor wordt het voor doven mogelijk om bijvoorbeeld debatten in de Tweede Kamer, de wekelijkse persconferentie van de premier en de kersttoespraak van de koning te volgen via een gebarentolk.

Dat willen oppositiepartij PvdA en regeringspartijen ChristenUnie en D66, die donderdag een wetsvoorstel afronden om de Nederlandse gebarentaal in de wet te verankeren. De partijen rekenen op steun van een Kamermeerderheid. Nu zijn alleen Nederlands en Fries erkende talen.

In Nederland zijn 30.000 mensen doof of zeer slechthorend. Ongeveer 15.000 mensen gebruiken gebarentaal. ,,Mensen denken dat het een hulpmiddel is voor mensen die doof zijn”, zegt ChristenUnie-Kamerlid Carla Dik-Faber, die samen met de PvdA al langer ijvert voor wettelijke verankering. ,,Maar voor mensen die doof geboren zijn, is het hun moedertaal – een volwaardige taal om mee te communiceren.”

Crisiscommunicatie

Door de wet moet het niet alleen mogelijk worden om Kamerdebatten en persconferenties van het kabinet standaard te voorzien van een gebarentolk, ook moet het voor ambtsdragers mogelijk worden om een eed af te leggen in gebarentaal en moet ook crisiscommunicatie worden vertaald in gebarentaal.

,,Bij de aanslag in Utrecht was er in de crisiscommunicatie geen gebarentolk”, stelt PvdA-Kamerlid Attje Kuiken. ,,Moet je je eens voorstellen hoe het is als je zulk nieuws niet mee kunt krijgen. Ook doven moeten volwaardig mee kunnen doen. En dus ook mee kunnen krijgen wat Mark Rutte op vrijdag te vertellen heeft.”

Kuiken wijst erop dat in veel andere westerse landen gebarentaal wel wettelijk erkend is. ,,Er is geen goede reden te verzinnen waarom we dat in Nederland niet hebben.”

Eenzaam

Namens D66 staat de naam van Kamerlid Jessica van Eijs onder de initiatiefwet. Van Eijs is zelf slechthorend, maar spreekt zelf geen gebarentaal. ,,Ik weet hoe het voelt om zo buitengesloten te zijn vanwege je gehoor, hoe eenzaam dat kan zijn. En hoe mooi is het dan als je met gebaren wél mee kunt doen.”

Voor doven geldt al dat ze op school ondersteuning kunnen krijgen en recht hebben op tolkuren. ,,Maar door de relatieve onbekendheid van gebarentaal wordt er soms toch heel moeilijk over gedaan”, weet Van Eijs. ,,Het moet heel normaal zijn als er bijvoorbeeld een tolk mee naar school komt, of je met een bedrijf via een tolk wil communiceren.”

De Kamerleden benadrukken dat hun wetsvoorstel geen hoge kosten met zich meebrengt. Veel rechten zijn al geregeld in andere regelingen en wetten, stellen zij. Wel willen ze dat het Nederlands Gebarencentrum als een landelijk adviesorgaan wordt aangewezen. ,,Zo willen we het gebruik van gebarentaal ook bevorderen”, zegt Dik-Faber. Daarmee is naar verwachting zo’n 50.000 euro gemoeid.

Als gebarentaal erkend wordt, zal er ook vaker een beroep op tolken worden gedaan. Van Eijs hoopt dat de bekendheid en kennis van gebarentaal ook leidt tot meer interesse in de vierjarige hbo-opleiding tot gebarentolk. ,,Het kan nu soms al lastig zijn om een tolk te vinden.”

Eva Westerhoff (42) is blij dat er nu werk wordt gemaakt om gebarentaal vast te leggen in de wet. Zelf gaf ze, als voorzitter van belangenvereniging Dovenschap, input aan PvdA, ChristenUnie en D66. ,,We hebben al recht op een tolkvoorziening, krijgen budget om een tolk te betalen. Nu nog het recht om de tolk in de klas te hebben, op het werk of op een bruiloft”, laat ze per e-mail weten.

Roep uit Kamer: tijd om gebarentaal te erkennen
Eva Westerhoff, voorzitter Dovenschap. Foto: AD

Omdat gebarentaal niet erkend is, mist Westerhoff belangrijke informatie. Ze noemt verkiezingen als één van de voorbeelden. ,,Door te stemmen heb ik invloed op hoe de overheid voorzieningen regelt die ik nodig heb als doof persoon, maar hoe kan ik de juiste keuze maken als de informatie niet toegankelijk is? Ik kan geen debat volgen. De wet zorgt voor het recht om gebarentaal te gebruiken, informatie te krijgen in die taal en gebarentaal te stimuleren en ontwikkelen.”

Nu loopt ze vaak tegen problemen aan omdat doofheid een onzichtbare beperking is. ,,Als ik het vertel reageren mensen meteen heel anders. Alsof ik niets meer kan. Ik word niet voor vol aangezien.” Ze moet dan vaak de strijd aan gaan. ,,Dat is vermoeiend en kost heel veel energie. Als ik bijvoorbeeld naar een bijeenkomst wil, moet ik zelf een tolk regelen en uitleggen hoe het werkt. Waarom ik een tolk wil. Dat tolken zwijgplicht hebben. En tijdens gesprekken zelf moet ik zorgen dat mensen met míj gaan praten in plaats van met de tolk.”

Nederlandse gebarentaal (NGT) was jarenlang verboden; kinderen die gebaarden kregen zelfs straf. ,,Vroeger dachten ze dat je van gebaren dom werd.” Daarom, weet Westerhoff, heeft erkenning grote emotionele waarde. ,,Vooral voor oudere doven, omdat zij jaren tekort zijn gedaan door het verbod op NGT. De wet is een bevestiging van hun taal, cultuur, identiteit en het bestaan van een gemeenschap.”