Eerbetoon

‘Vossen van de Spik’, openluchttheater als ode aan moeder Vossen en andere verzetshelden

Print
‘Vossen van de Spik’, openluchttheater als ode aan moeder Vossen en andere verzetshelden

Acteurs rusten in de coulissen uit tijdens de repetities. Afbeelding: John Peters

Haelen / Heythuysen / Horn -

Erkenning is altijd uitgebleven voor de familie Vossen, meent Frits Criens, schrijver van ‘Vossen van de Spik’. Zijn toneelstuk ter ere van 75 jaar bevrijding is een ode aan de verzetshelden uit Haelen en moeder Vossen in het bijzonder. Woensdag is de première.

Vlak voor kerstmis 1944 keert Antonia Vossen (1877-1965) met haar twee dochters terug op boerderij De Spik in Haelen. Ze treft er één grote puinzooi aan. Engelse soldaten, een maand daarvoor onthaald als helden van de bevrijding, hebben flink huisgehouden op het landgoed. Er werd gezopen en gefeest. Meubels werden opgestookt en het woonhuis compleet vernield.

Moeder Vossen maakt de balans op: één zoon aan het einde van de oorlog doodgeschoten door de Duitsers, drie meegenomen voor de Arbeitseinsatz (dwangarbeid) en een onbewoonbaar huis. Het zorgt ondanks de feestelijke stemming van de bevrijding voor dubbele gevoelens.

Ode

„De familie heeft zwaar persoonlijk verlies geleden om mensenlevens te redden”, zegt Frits Criens, stadsdichter van gemeente Leudal en scenarioschrijver van Vossen van de Spik. Het toneelstuk op boerderij De Spik in Haelen is een ode aan de familie en moeder in het bijzonder, alsnog, 75 jaar na de bevrijding, omdat ze nooit de verdiende erkenning hebben gekregen, vindt Criens.

De Spik, omgeven door weilanden en bossen, speelde een belangrijke rol in het verzet in Midden-Limburg. Tientallen, misschien wel honderd Franse en Engelse piloten, Joden en mannen uit de omgeving die wilden ontsnappen aan de Arbeitseinsatz brachten korte of langere tijd door op de boerderij aan de Speckerweg. Op het hoogtepunt had moeder Vossen liefst veertig monden te voeden, inclusief haar eigen zes zonen en twee dochters.

Gebeiteld

Criens werkte drie jaar aan het script, voerde urenlange gesprekken met de kleinkinderen, boerenzonen uit de omgeving en historici. Hij werd geraakt door de verhalen die hem gaandeweg sterkten in zijn overtuiging dat het voor een groter publiek bestemd was. Zijn aantekeningen kalkte hij op drie schamele A4’tjes. De rest zit gebeiteld in het geheugen, bezweert hij.

Het script werd minutieus nagelopen door de familie, omdat het zo dicht mogelijk bij de waarheid moet liggen, vindt Criens. „Veel puzzelstukjes zijn toen ook voor hen in elkaar gevallen. Eindelijk werd alles in het juiste perspectief geplaatst. Het bleek dat de meeste ouders slechts mondjesmaat over de oorlog hadden verteld. Veel namen ze mee in het graf. Ze hadden teveel meegemaakt.”

Geluk

„Ze hebben hun levens geriskeerd, tegen de muur gestaan met een Duits wapen tegen het hoofd gedrukt. ‘Als jullie nu niet praten, schiet ik jullie één voor één dood’, moet Richard Nitsch van de Sicherheitsdienst ze hebben toegeschreeuwd. Maar om onverklaarbare reden moesten de Duitsers toen halsoverkop weg. Je weet niet waar het geluk soms vandaan komt, maar het had weinig gescheeld of ze hadden het niet overleefd.”

Criens spreekt vol bewondering over de moed van moeder Vossen, alleenstaand sinds de dood van haar man Andreas in 1931. Ze was een bescheiden, gelovige vrouw met natuurlijk gezag die veel waarde hechtte aan regels en discipline. Moest ook wel in de oorlog, zegt Criens, want elke misstap kon dodelijk zijn. „Nee betekende ook echt nee, vertelden de kleinkinderen. Er was geen ruimte voor onderhandeling.”

Vragen

„Ik moet haar zelf ook vaak zijn tegengekomen in het dorp, toen ik klein was. Ze liep vaak voorbij mijn ouderlijk huis. Maar ik was nog te jong om te beseffen wie zij was en welk verhaal er achter haal schuilging. Doodzonde, achteraf. Ik had haar zoveel te vragen.”

Zo vraagt hij zich af waarom de familie nooit op de voorgrond heeft willen treden, terwijl ze wel een stuk waardering voor hun toch niet geringe rol in het verzet misten. „Zeker toen bleek dat anderen flinke beloningen kregen voor bewezen daden, terwijl ze in de praktijk weinig hadden betekend. En het was moeder Vossen niet om het geld te doen, maar zoiets gaat op een gegeven moment wringen. Nu krijgen ze alsnog het verdiende podium.”

Tien keer uitverkochte zaal: ‘We zitten op de grens van onze mogelijkheden’

Het theaterstuk Vossen van de Spik, geschreven door Frits Criens en geregisseerd door Johan Korten, gaat woensdag in première in de tuin van boerderij De Spik in Haelen. Tachtig acteurs van toneelgroepen uit Haelen, Heythuysen en Horn spelen tien voorstellingen, met elk zeshonderd bezoekers. De hoofdrol van moeder Vossen wordt gespeeld door Karin Slaats uit Hunsel.

Alle kaarten zijn al uitverkocht, meldt Criens. „We hadden ingezet op acht avonden, maar hebben al vlug uitgebreid naar tien, toen bleek dat de aanloop fors was. We zitten nu op de grens van onze mogelijkheden, qua tijd en aantal zitplaatsen. Helaas.”