Van Nul tot Nu

Het dorp Heerlen in de Middeleeuwen

Landsfort Herle. © Archief Martin van der Weerden

Na het wegvallen van Romeins Heerlen ontstond een kleine 1000 jaar geleden het middeleeuwse Heerlen. Het was lange tijd niet veel meer dan een dorp.

Martin van der Weerden

Over middeleeuws Heerlen is maar heel beperkt bronnenmateriaal beschikbaar. Vanaf de elfde eeuw is er bebouwing geweest, waaronder een kapel, de voorganger van de Sint Pancratius. Ondanks een aantal stedelijke kenmerken is Heerlen in die tijd nooit een volwaardige stad geweest. De deskundigen spreken liever van een ’vrijheid’ of een ‘Minderstadt’. Aanvankelijk werd ook nog de aanduiding ‘villa’ gebruikt.

Herbouwen

De nog bestaande gevangenistoren moet al in de twaalfde eeuw zijn ontstaan. In 1239 werd de als lastig ervaren versterking ‘Herle’ door de troepen van de hertog van Brabant verwoest. De plaatselijke machthebber Theodoricus II van Hochstaden moest het oppergezag van de hertog erkennen. Na dit lesje in nederigheid mocht hij de versterking Heerlen herbouwen. Dit opidum de Heerle werd behalve door soldaten ook bevolkt door andere inwoners (habitatores).

Schepenbank

Deze ‘vrijheid’ werd beschermd door een wal met waarschijnlijk drie poorten. Op oude kaarten is ook nog een brede gracht herkenbaar die het geheel omgaf. Het omsloten gebied was klein, nauwelijks een hectare groot. Buiten het fort, waarbinnen de kerk ook een defensieve functie had, was er slechts ruimte voor het kerkhof en één rij huizen. Ook in de volgende eeuwen moet die rij uit ongeveer 25 huizen hebben bestaan. Buiten de muren ontstond geleidelijk het dorp Heerlen, aanvankelijk bestaande uit vier straten. In 1334 is er sprake van ‘dat vierdel Herle met den gerichte’. Heerlen kreeg een schepenbank die ook recht kon spreken. De ontwikkeling naar een vestiging van meer dan lokale betekenis was begonnen.

Wil je alle Plus-artikelen lezen?

Dagelijks publiceren we meer dan 100 Plus-artikelen op onze site & app. Nieuws, achtergronden, analyses, reportages, interviews en columns. Word nu digitaal abonnee en kies voor een jaar lang korting of maandelijkse flexibiliteit.

Kies digitaal