Jelka van Houten speelt het hard: ‘Ik krijg dat stempel van lastige vrouw. Van zeikwijf’

Print
Jelka van Houten speelt het hard: ‘Ik krijg dat stempel van lastige vrouw. Van zeikwijf’

Jelka van Houten. Afbeelding: Daniël Cohen

Als Jelka van Houten (41) in de voorstelling waarmee ze door het land tourt vraagt wie er feminist is, gaan er weinig handen omhoog. „Vragen we: wie is er voor gelijke rechten van mannen en vrouwen, dan reageert de hele zaal.”

Jelka van Houten bestelt tegen het middaguur ‘een avocadosituatie’ met ei en toast. Ze had nog geen tijd voor ontbijt, verklaart ze spittend in het gevaarte. Want druk druk druk.

Oppas regelen voor haar zieke dochter, een fotoshoot, voorbereidingen treffen om af te reizen met de De Verleiders Female-bus, die vandaag ruim voor de spits vanuit Amsterdam naar Barendrecht vertrekt. Ze schat dat ze rond een uur ’s nachts weer thuis zal zijn. Heftig, die tourtijden, aldus multitalent Van Houten, die dit jaar bepaald niet onzichtbaar was in het theater en op tv.

Jelka van Houten speelt het hard: ‘Ik krijg dat stempel van lastige vrouw. Van zeikwijf’
Foto: Daniël Cohen

Zo kwam ze zingend voorbij in de musical Expeditie Eiland. Op televisie dook ze op in de dorpsfantasie Harkum, in de film De Liefhebbers en in herhalingen van het alom gewaardeerde Jeuk. En sinds deze week draait komedie Huisvrouwen bestaan niet 2 in de bioscoop. Ze was al eerder te zien als strenge wachtcommandant in de filmBaantjer en als moeder in De club van lelijke kinderen. Best veel allemaal, concludeert ze droog. Zeker nu er extra data voor De Verleiders Femaleworden bijgeboekt. „Pittig, die avonden. Ik heb last van chronisch slaaptekort, want de kinderen (een dochter van vijf en een zoon van tien, red.) staan natuurlijk gewoon elke ochtend om zeven uur naast mijn bed.”

Maar: „Deze voorstelling voelt fijn en geeft energie omdat ik het idee heb dat ik iets nuttigs en belangrijks doe. Ik heb ook wel in producties gestaan, ik zeg niet welke, waarvan ik dacht: dit is ’m niet. Of: hier word ik heel ongelukkig van, waar gaat het eigenlijk over?”

Met ‘nuttig en belangrijk’ doelt Van Houten - voor de gelegenheid gehuld in een Fuck jou, Ik ben een feminist-sweater - op het centrale thema van het optreden: genderongelijkheid. De loonkloof, slutshaming, seksisme, #MeToo en achterstand in de gezondheidszorg voor vrouwen komen allemaal aan bod. Gekruid met een portie humor en zelfspot. Evenals meer luchtige onderwerpen als salonfeminisme en board­roombitches. Van Houten bespreekt ze op het toneel met vier collega’s. En ze spelen een clitquiz.

De recensies waren nogal verdeeld. Wat doet dat met je?

„Tsja, het gaat ergens over, dus dan krijg je een hoop over je heen. Ik vind dat opvallend. Vaak raken recensies mij niet, vind ik ze oninteressant. Zeker als ze niet beschouwend zijn. Maar in dit geval ligt het gevoelig omdat er belangrijke onderwerpen zoals de loonkloof worden aangesneden. Dingen die ons aangaan en die waar zijn! Om die weg te zetten en af te branden als vrouwendingetjes stoort mij. Wees blij dat zo’n stuk wordt gemaakt. Dat er nog mensen zijn die de moeite nemen om bewustzijn te creëren. Aan de andere kant: we raken met de inhoud dus wel degelijk een gevoelig punt. Roepen een soort allergische reactie op. Voordat ik mij in de materie verdiepte, had ik op voorhand ook die irritatie: alsjeblieft niet zo’n schreeuwerig vrouwenstuk, hè.”

En nu loop je met een Ik ben een feminist-sweatshirt.

„Dat woord is besmet. Er hangt een stigma omheen en daar moeten we vanaf. Ik had ook dat beeld van boze, brullende en verongelijkte vrouwen. Maar ze hebben wel gewoon gelijk. En dat was confronterend, want tijdens de voorbereidingen merkte ik dat ik soms harder was voor vrouwen dan voor mannen. Inmiddels denk ik: worden we niet gehoord omdat we schreeuwen, of worden we schreeuwerig omdat we niet worden gehoord? Een feminist is iemand die voor gelijke rechten van mannen en vrouwen is. Niet meer en niet minder. Als we aan het begin van de voorstelling willen weten wie er feminist is, gaan er drie handen omhoog. Vragen we daarna: wie is er voor gelijke rechten van mannen en vrouwen, dan reageert de hele zaal.”

Jelline Floreska van Houten

Geboren: 1 september 1978 in Culemborg.

Opleiding: Nederlandse Filmacademie (production design).

Loopbaan: Breekt in 2005 door bij het grote publiek met haar rol van Olga in de musical ‘Turks Fruit’. Vanaf die tijd is ze te zien in tv-producties als ‘Bitches’, ‘Rozengeur & Wodka Lime’ en ‘’t Schaep met de 5 Pooten’. In de bioscoop maakt ze haar opwachting in ‘Dennis P.’ en ‘Zomerhitte’. De eerste hoofdrol volgt in 2012 in ‘Jackie’, waarin ze samen met zus Carice speelt. Vanaf 2014 is ze te zien in ‘Jeuk’, het jaar daarna brengt ze een countryalbum uit, ‘Hard Place for a Dreamer’. Dit jaar staat ze met ‘De Verleiders Female’ in het theater en is ze onder meer te zien in de films ‘Baantjer’, ‘De Liefhebbers’ en ‘Huisvrouwen bestaan niet 2’.

Privé: Moeder van een zoon en dochter. Woont samen met cabaretier Henry van Loon.

Werd er vroeger bij jou thuis aandacht besteed aan emancipatie?

„Mijn tante was heel feministisch en zij demonstreerde tegen van alles en nog wat. Carice (zus van Jelka, red.) en ik gingen dan mee. Dat vonden we fantastisch. Mijn moeder werkte fulltime en in die tijd werd daar op school en door de buurt bedenkelijk naar gekeken. Was het een soort van lelijk. In mijn klas was ik tussen de middag het enige overblijfkind met een bakje brood. De rest ging terug naar mama voor de boterham. Daardoor kleefde er een gevoel aan die situatie: dit is niet goed. Zo van: zij is zielig. Daar heb ik last van gehad en ook later toen ik volwassen was, kwam ik dat weer tegen. Dacht ik vaak: waarom voel ik mij toch zo schuldig tegenover mijn kinderen als ik ga werken? Waarom ervaar ik dat niet als normaal? Dat gebeurt dus als je opgroeit in een omgeving die het raar vindt dat je moeder een fulltimebaan heeft. Ze had rechten gestudeerd en werkte zich op van receptioniste tot hoofd personeelszaken bij Teleac. Achteraf denk ik: wat ontzettend knap van haar. Ik zeg nu tegen mijn kinderen: mama gaat werken en dat is heel goed. Het heeft geen zin dat schuldgevoel langer bij mij te houden.”

Jelka van Houten speelt het hard: ‘Ik krijg dat stempel van lastige vrouw. Van zeikwijf’
Foto: Daniël Cohen

Hoe verdeel je taken en tijd met je partner?

„Dat gaat op een organische manier. Het is niet zo dat we keiharde afspraken hebben: jij wast af en ik kook. Wie aanwezig is, doet wat nodig is op dat moment. Verder is onze situatie een apart verhaal: we wonen samen, maar ik heb twee kinderen die niet van hem zijn. Ik probeer zo veel mogelijk te werken op de dagen dat zij bij mijn ex zijn. Soms lukt dat niet. En omdat mijn vriend (cabaretier Henry van Loon, red.) net als ik veel ’s avonds optreedt, hebben we dan logistiek gedoe met agenda’s. We houden rekening met elkaar. De ene keer geeft hij een klus op, de andere keer ik. Hij ziet mijn werk als een vak en niet als een baantje of uit de hand gelopen hobby of zo. Hij is bijna feministischer dan ik. Dan denk ik: ik maak die voorstelling ook vanuit mijn kunstbubbel. Ik ben financieel niet van een partner afhankelijk en Henry neemt veel zorg op zich. Dus veel problemen die ik aankaart, spelen bij ons niet.”

Moeten mannen of vrouwen veranderen om die problemen op te lossen?

„Ik denk niet dat je er zo naar kunt kijken. Het systeem moet worden herzien. Vijftien jaar geleden hebben we hier in Nederland gezegd: de emancipatie is voltooid. Er werd vanaf toen geen nieuw beleid meer gevoerd. Daardoor lopen we nu op een heleboel landen enorm achter. In Scandinavië doen ze het stukken beter qua zwangerschapsverlof, kinderopvang en parttime werken. Mannen krijgen daar bijvoorbeeld een behoorlijke periode partnerverlof; toen ik een kind kreeg, kon mijn ex hooguit vier dagen opnemen. Onbetaald. Maak het voor mannen aantrekkelijk om in deeltijd te werken. Sterker: een parttimebaan is voor iedereen beter en gezonder. Hoeveel mensen zeggen niet op hun sterfbed: ‘Had ik maar meer tijd met kinderen, familie en vrienden gehad.’ Niemand zal in die situatie zeggen: ‘Had ik maar langer en harder gewerkt en nog meer energie in mijn carrière gestoken.’ Ons stuk is er niet om iemand de schuld te geven. We willen het bewustzijn verhogen, de politiek aanspreken.”

Preek je met zo’n voorstelling niet voor eigen parochie?

„Nee, helemaal niet. Er zitten bij ons genoeg Thierry Baudetjes in de zaal die uitstralen dat ze het niet met ons eens zijn. Armen over elkaar, boze blik. Sommigen lopen nog voor het einde weg. Maar anderen komen na afloop naar ons toe en zeggen dat het stuk een eyeopener was. Er zijn nog altijd mensen die niet weten hoe groot de inkomensongelijkheid is. En zelf wist ik ook niet dat veel medicijnen tot eind vorige eeuw enkel op mannenlijven zijn getest. Pas in 2016 heeft toenmalig minister van Volksgezondheid Edith Schippers gezegd dat medische onderzoeken meer genderspecifiek moeten worden. Ik denk weleens: ik heb in mijn leven echt heel veel medicatie gehad, maar was dat nou wel zo goed? Ben ik er niet slechter van geworden? Is het normaal dat ik hier hartkloppingen van krijg?”

Jelka van Houten speelt het hard: ‘Ik krijg dat stempel van lastige vrouw. Van zeikwijf’
Foto: Daniël Cohen

Wat heb je allemaal gehad dan?

„Daar wil ik niet te veel over uitweiden, maar door botte pech en onhandigheid heb ik veel ongelukken gehad. Ik heb daardoor het imago van een brokkenpiloot. Dat achtervolgt me en daar wil ik vanaf.”

De fysieke averij valt mee, de laatste tijd?

„Ja, al heb ik zware bevallingen gehad en onderging ik als gevolg daarvan een operatie aan mijn buikspieren. Ongelooflijk pijnlijk. Vier weken later stond ik alweer op de set. Ik kan er nog verdrietig om worden. Veel te heftig en te snel, zowel fysiek als mentaal. Maar ja, als zzp’er moest ik toen wel. Ik kon het mij niet permitteren om werk en geld te verliezen.”

Ben jij goed in het onderhandelen over je salaris?

„Ik ben er inmiddels bikkelhard in geworden. In het begin heb ik dingen gedaan voor een appel en een ei, want voor mij twintig anderen. Maar inmiddels kaart ik het aan: waarom verdient die man in een bijrol meer dan ik in de hoofdrol? Naarmate ik langer in het vak zit, durf ik dat ook. ‘Het spijt me heel erg, maar hier ga ik niet mee akkoord, dan maar niet’, zeg ik dan. Vaak komen ze daarna terug met een beter bod. Ik vind het tegelijkertijd moeilijk om het hard te spelen, want ik krijg toch dat stempel van lastige vrouw. Of zeikwijf. En het wereldje is klein.”

#MeToo komt in de voorstelling ook aan bod. Heb je zelf iets meegemaakt op dat gebied?

„Ik betrapte mezelf erop dat ik er na alle publicaties en aandacht allergisch voor was geworden. Dat ik dacht: niet wéér dat MeToo-gebeuren, ik heb het ermee gehad. Maar door de rollen om te draaien – we kruipen in de huid van vrouwen die mannen lastigvallen – besefte ik dat ik te hard oordeelde. We mogen hier niet moe van worden, het is goed dat we het erover hebben.”

Maar heb je zelf iets meegemaakt?

„Dat vind ik niet relevant. Iedere vrouw heeft op dat gebied wat meegemaakt. Opmerkingen, blikken, het is gewoon zo dat vrouwen zich minder snel veilig voelen dan mannen. En dat moet veranderen. Zoals Susan Visser het zegt in de voorstelling: ik wil dat mijn dochter in de toekomst in een niemendalletje over straat kan zonder dat ze wordt lastiggevallen. Dat ze zich allerlei vrijheden kan permitteren. Dat is op dit moment niet zo. Soms zit de angst er nu al bij mij. Maar hopen dat het goed gaat als ze straks achttien is en dronken in de kroeg staat. Tegen zowel mijn zoon als dochter zeg ik: jouw lijf is van jou. We moeten gewoon van elkaar afblijven als het niet uit liefde is. Ik vind het belangrijk om hen dat mee te geven. Aan de andere kant wil ik hen ook niet bang opvoeden. Het is een lastige combinatie.’’

Weet je al wat je na De Verleiders Female gaat doen?

„Nee, nog niet. Na maart ligt mijn agenda helemaal open. Vroeger zou ik daarvan in de paniekstand schieten. Nu denk ik: oké, het komt wel goed. Bovendien is mijn missie voor 2020 om meer tijd te besteden aan het maken van sieraden. Ik zou dat het liefst 50/50 doen, de helft van de tijd filmen en theater, de andere helft in mijn atelier smeden. Ik ben daar nu drieënhalf jaar mee bezig en vind het heerlijk om te doen, het geeft een kick om iets persoonlijks te creëren dat blijft. Oorbellen, ringen, kettingen. Iets wat symbool staat voor een belangrijk moment in iemands leven. Voor Carice heb ik een medaillon gemaakt toen haar kindje werd geboren. Verder vind ik het heel mindfull. Sommigen kiezen voor yoga, ik voor die sieraden. Een rustgevende tegenhanger voor de theaterperiode, het reizende circus waarin ik bovenop de lip van anderen zit.”

Jelka van Houten vertrekt richting het gezamenlijke opstappunt van de De Verleiders Female-bus. Eén ding wil ze nog kwijt. „Ik ben niet tegen mannen hè. Ik ben juist vóór mannen. En zeker de goede mannen. Mijn droom is om ooit een Museumplein te zien vol met protesterende mannen in jurken en rokken, die staan voor gendergelijkheid. En dat dát dan rokjesdag heet.”

‘De Verleiders Female’ is t/m 28 februari in het hele land te zien.