Roermond als frontstad (20)

Evacuatie van Roermond in november ‘44

Print
Evacuatie van Roermond in november ‘44

Burgers zoeken een plaatsje in de evacuatietrein. Afbeelding: Bundesarchiv Koblenz

Merum / Swalmen / Roermond / Asenray / Boukoul / Einde / Herten / Ool / Asselt -

In november 1944 hadden de Geallieerden de gehele westelijke Maasoever bevrijd. Tot overmaat van ramp voor de oostelijke Maasoever dook het gerucht van een gedwongen evacuatie op.

Bewoners van het nog niet bevrijde gebied zouden moeten evacueren. De reis zou per trein via Duitsland richting de noordelijke provincies van Nederland gaan: Groningen, Friesland en Drenthe. Iedereen zou moeten vertrekken, ook de zieken. Kees Verschueren, woonachtig in de Charles Ruysstraat, schreef hierover in zijn dagboek: ‘Wat de mensen de laatste dagen het meest van streek heeft gemaakt waren de nieuwe evacuatieplannen voor het nog bezette deel van Limburg van Roosteren tot Gennep. Dus niet alleen Roermond maar ook wat er nog in Venlo en Tegelen over is.’

Barre winter

De evacuatie van de Oostoever van de Maas zou al vóór Kerstmis moeten plaatsvinden. Dit gerucht werd steeds hardnekkiger. In de barre winterse omstandigheden een complete stad evacueren was niet te doen. Bisschop Lemmens vroeg uitstel. Iedereen was hoopvol. Plotseling kwam er een nieuw bericht over de evacuatie. Sef Parren woonde aan de Hamstraat en ook hij was blij met het bericht: ‘Het verlossende bericht. De bisschop heeft de evacuatie ongedaan gekregen. We hoeven niet te gaan.’

Uitstel

Maar de evacuatie was helemaal niet van de baan. Er was hoogstens uitstel. Half januari was het plotseling zover. De inwoners van Roermond moesten evacueren. Op 19 januari werd een bekendmaking aangeplakt: ‘Evacuatie van de stad Roermond’. De inwoners van Roermond moesten zich dan toch klaarmaken voor de evacuatie. In de laatste regels van de bekendmaking benadrukte waarnemend burgemeester J. Weijnen dat na de beëindiging van de evacuatie niemand meer in de gemeente Roermond aanwezig mocht zijn. Indien er nog mensen zouden worden opgepakt zouden deze zich blootstellen aan ‘zeer grote moeilijkheden en zeer zware straffen’. De burgemeester benadrukte de ernst van de situatie en riep iedereen op zo veel mogelijk mee te werken.

Voor diverse mensen werd er een ‘Familien-Ausweis’ uitgegeven. Deze families, zoals de familie Helwegen, konden dan in Roermond blijven tot het laatste transport.

Evacuatie van Roermond in november ‘44
Familiën Ausweis van de familie Helwegen. Foto: Collectie Eric Munnicks

Slechte omstandigheden

De Eiermijn was één van de verzamelplaatsen. De omstandigheden waren zeer slecht. Er was te weinig ruimte voor zoveel mensen en veel te weinig sanitaire voorzieningen. Er was slechts één wc. Het gebouw werd niet verwarmd maar omdat er zoveel mensen waren die zo dicht op elkaar gepakt zaten was de hitte ondraaglijk. De warme lucht condenseerde zodat het water van het plafond druppelde. Het eten verzorgen voor deze massa mensen vormde een groot probleem. Er was ook een noodziekenhuis ingericht.

Veel burgers vertrokken te voet naar Brüggen of naar het station om van daar met de trein te vertrekken. Allerlei soorten kruiwagens en kinderwagens werden gebruikt voor het vervoer van de persoonlijke bezittingen. Bij het kleine station van Brüggen stond een lange rij wachtenden. Het was erg koud. Op het station stonden twee lange goederentreinen klaar. Iedere trein bestond uit een locomotief en ongeveer zestig beesten- of goederenwagons. In iedere wagon moesten circa zeventig mensen instappen. Iedereen klom snel in de wagon en probeerde zo veel mogelijk persoonlijke bezittingen mee te nemen.

Onbestemd oord

Maria Schmitz: ‘De trein stond klaar, die zou ons naar een onbestemd oord brengen. Er waren enkele oude derde klasse wagons met zitplaatsen en de rest veewagens ter beschikking.’

Op het perron bleven tafels, fietsen en karren achter. De wagons waren overvol. Iedereen had een plaats maar het was ongemakkelijk. Uiteindelijk zette de trein zich in de nachtelijke uren in beweging.

Je las zojuist een gratis artikel


Niet alle artikelen zijn gratis, want zogeheten Plus-artikelen zijn alleen te lezen door abonnees. Zonder abonnees kunnen we namelijk geen betrouwbare regionale journalistiek maken. Je leest al onze artikelen vanaf €4,50 per maand.

Bekijk de aanbieding →