Van Nul tot Nu

De ‘Coolweger’ bemiddelde bij conflicten

Print
De ‘Coolweger’ bemiddelde bij conflicten

Mijnbouwverleden. Afbeelding: archief Martin van der Weerden

Kerkrade / Eygelshoven -

Waar mocht je steenkool uit de grond halen en waar niet? Vanaf de 14e eeuw zijn conflicten bekend.

Al eeuwenlang voor de grootschalige mijnbouw uit de 20e eeuw werd er in en rond het Wormdal steenkool uit de grond gehaald. Volgens oud recht mocht iedere eigenaar onder zijn terrein de daar aanwezige kolen ontginnen of tegen een vergoeding het ontginningsrecht overdragen aan een ondernemer.

‘Kohlgerechtigheyt’

Bij een ontginning in dagbouw rezen er maar zelden geschillen. Zodra men echter onder de oppervlakte ging, werd het voor de koolwerkers moeilijker om precies te bepalen waar de concessiegrens lag. Het kon gemakkelijk gebeuren dat de arbeiders reeds een heel eind onder het terrein van een buurman bezig waren, voordat men zich bewust werd dat de Kohlgerechtigheyt geschonden was. Men kon dan de hulp van onpartijdige deskundigen inroepen. Deze scheidsrechters waren ervaren mijnwerkers die in de betrokken mijn afdaalden en daar door meting en waterpassing de grenzen van de concessie vaststelden.

Advies en bemiddelen

De coolwegers werden officieel benoemd en moesten voor de plaatselijke schepenbank een eed afleggen. In hun ambtelijke rapporten noemen zij zich dan ook steeds gesworen coolweger. Het ambt wordt al vanaf de 14e eeuw vermeld. Naast bemiddelen bij conflicten gaven zij advies bij technische aangelegenheden, zoals de waterlozing, de afbouw van lagen en het aanleggen van schachten. Een verre voorloper van Staatstoezicht op de Mijnen?

Vanaf de 17e eeuw zijn namenlijsten bekend, waaruit blijkt dat het ambt erfelijk was in bepaalde families. Hun nakomelingen waren ook nog in de vorige eeuw in de mijnbouw werkzaam. Enkele veel voorkomende namen: Rutten, Offermans en Haen. De abt van Kloosterrade wordt vaak als opdrachtgever vermeld. Eind 18e eeuw gaat de abdij zelf de mijnen exploiteren en verliest het coolwegersambt aan betekenis. Deze taak wordt dan overgenomen door mijnmeters.

Toegang tot alle Plus-artikelen?

Word nu abonnee en lees al onze Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Ruim 110.000 tevreden lezers gingen je al voor.

Bekijk de actie-abonnementen