Hoe corona ook het brein binnensluipt

Print
Hoe corona ook het brein binnensluipt

Afbeelding: Getty Images

Corona kan niet alleen het lichaam binnendringen, maar ook de geest. Het maakt angstig, onzeker, onmachtig. Hoe blijven we mentaal weerbaar?

Ik voel me ziek, heb ik corona? Ik ben bang dat de benauwdheid erger wordt. Wat als ik deel dat ik corona heb (gehad), word ik een paria en lopen mensen met een boog om me heen? Inkomsten lopen terug, hoe ziet de toekomst eruit? Hoe kan ik thuiswerken met de kinderen naast me? Hoe laat ik de kinderen verantwoord buiten spelen? Ik ben bang voor eenzaamheid nu bezoek in het verpleeghuis niet meer is toegestaan. Wat als mijn (groot)ouder opgenomen wordt met corona, zien we elkaar ooit nog in levenden lijve?

Vragen, angsten. Het coronavirus domineert het dagelijks leven, gesprekken en gedachten. In korte tijd is onze wereld ingrijpend veranderd. Het openbare leven is voor een groot deel tot stilstand gekomen, bewegingsvrijheid fors beperkt, het sociale leven ontregeld. Ziekenhuizen bereiden zich voor op een invasie aan ernstig zieken, kwakkelende en kwetsbare mensen zitten in thuisisolatie. We worden geconfronteerd met een collectieve kwetsbaarheid, dat vergt mentaal nogal wat van een mens.

Het leidt tot ongemakkelijke thuissituaties, spanning, stress, onzekerheid en angst. Dat zijn normale reacties in een abnormale situatie, zegt Rob Ruiter, hoogleraar gezondheid en sociale psychologie aan de Universiteit Maastricht en gespecialiseerd in gedragsverandering. Al spreekt hij liever van vrees. „Angst, zoals voor spinnen, heeft iets irreeels. Dit is een reële vrees voor een reële dreiging. Laten we erkennen dat dit niet eenvoudig is.” De grote onzekerheid maakt onmachtig.

Controle

Een vleermuis in Wuhan kan de hele wereld platleggen. Als corona ons iets leert, is het dat we geen controle hebben over de wereld. Een besef dat ons brein maar lastig kan hanteren, schrijft psychiater Esther van Fenema in Psychologie Magazine. Omdat de mens een sterke behoefte heeft aan controle, zegt Ruiter. „De uitdaging is controle krijgen over die nieuwe situatie.”

Dat is niet eenvoudig. „Het is een onzekere situatie; we weten niet hoelang die gaat duren en wat het voor ons bestaansrecht door verlies aan inkomsten kan betekenen. Het is moeilijk; we worden geacht op een andere manier te leven. En het is beperkend: de bewegingsvrijheid wordt beknot.” Dat vraagt om grip, weerbaarheid en acceptatie. Mensen moeten op zoek naar alternatieven en structuur, nieuwe dagelijkse routine biedt daarbij houvast, zegt Ruiter. Enige afstand van alle alarmerende berichten helpt daarbij.

Besef

Te midden van het tumult over tekort aan mondkapjes, artsen in Italië die beslissen over leven en dood, volle intensive cares in Brabant, gingen mensen toch hamsteren, massaal naar het bos, bouwmarkt of strand, tegen alle adviezen in. Het besef van de ernst is nog niet doorgedrongen? Dat zou kunnen, maar het is ten dele ook een paniekreactie en gebrek aan aanpassingsvermogen. Hamsteren gebeurt niet per definitie uit egoïsme, maar ook uit angst. De een slaat in uit vrees voor schaarste, de ander juist om weken binnen te kunnen blijven. „Op zich geen onverstandig gedrag, behalve wanneer iedereen het tegelijk doet.” Het is ook een behoefte aan handelen, zegt Ruiter, greep houden op die kleine dingen waar je wel nog controle over hebt.

De „aard van het beestje” en persoonlijke omstandigheden, contacten, mogelijkheden en ervaring bepalen mede hoe een mens handelt. De een bedenkt manieren om kwetsbaren te helpen, de ander trekt zich terug.

Maatregelen

Aanscherping van beperkende maatregelen zat er in. Ze zijn het gevolg van het gedrag van mensen die geen gehoor geven aan de oproep zo min mogelijk naar ­buiten te gaan, in een ultieme poging ouderen en kwetsbaren te beschermen en de patiëntenstroom aan te kunnen.

De maatregelen tot nu toe appelleerden aan het nemen van sociale verantwoordelijkheid. Maar besef en handelen liggen niet altijd logisch in elkaars verlengde, zegt Ruiter. Zo kondigde Mark Rutte aan dat we geen handen meer schudden en stak prompt zijn hand uit. „Een automatisme. De sfeer was toen nog lacherig, dat is inmiddels omgeslagen. Veel gedrag is aangeleerd, het kost moeite daarvan af te stappen.”

„Men moet op zoek naar alternatieven, op een andere manier werken, leven, vertier hebben. Daarnaast is het een kwestie van persoonlijke verantwoordelijkheid voelen en nemen.” Dat is niet alleen moeilijk, maar ook afhankelijk van de situatie waarin iemand zit, schetst Ruiter.

Drie hoog achter in de stad met schreeuwende kinderen betekent naar buiten gaan, de straat op. Dat is anders in een woning met een (grote) tuin, schetst hij.

Communicatie en goede uitleg over getroffen maatregelen zijn essentieel. Om de gewenste ­gedragsverandering te krijgen maar ook om zwaarmoedigheid tegen te gaan. De boodschap dat bij de overgrote meerderheid van de besmettingen de ziekte mild verloopt, is daar onderdeel van.

Het coronavirus is een reële dreiging, voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid, waar we naar moeten handelen, maar het is ook zaak dat het niet de overhand krijgt in het dagelijks leven, zegt Ruiter. Hij sluit zich aan bij het advies van veel andere experts: neem enige afstand tot de nieuwsstroom, beweeg voldoende, wees creatief, geef invulling aan de dag. „Accepteer dat de speelruimte – ook letterlijk – beperkt is.” Het duurt nog even, maar is ook eindig.

Mogen we even je aandacht.
Dit is een artikel van De Limburger dat gratis beschikbaar is voor iedereen. Dat geldt niet voor alle artikelen, want zogeheten Plus-artikelen zijn exclusief voor onze abonnees. Zonder abonnees kunnen wij namelijk geen Limburgs nieuws maken. Kies voor goede en betrouwbare regionale journalistiek in Limburg, met liefde en passie gemaakt.

Er is al een abonnement voor 7,50 per maand.

Bekijk abonnementen