Opinie

‘Nu goed nadenken over de periode na deze crisis’

Print
‘Nu goed nadenken over de periode na deze crisis’

COLUMN – Voor een hele generatie zal er een tijd voor en een tijd na het coronavirus zijn. De huidige periode zal in het collectieve geheugen gegrift staan. Denk alleen al aan de onwerkelijke foto’s van hekken en grenscontroles tussen Nederland en België, iets wat de huidige generatie nog nooit heeft gezien.

Ik lees in dat kader overal dat het leven na de crisis nooit meer hetzelfde zal zijn, dat alles fundamenteel zal veranderen. Maar waarschijnlijk is dat overdreven. Vroeg of laat zullen we ons weer gewoon druk maken over stikstof, Zwarte Piet of het fileprobleem.

Natuurlijk, op individueel niveau zal het leven voor velen nooit meer hetzelfde zijn. Mensen hebben dingen moeten doorstaan of meegemaakt die hun leven voor altijd zal veranderen. Maar het leven zal, hoe onwaarschijnlijk het nu ook klinkt, ooit weer normaal zijn. Het is ook de les van eerdere crises. Iedere keer blijkt weer: de samenleving als geheel is ongelofelijk veerkrachtig.

Charlatans

Meteen na de crisis kunnen we zien wie de helden waren en wie er door de mand vielen. Een situatie als deze brengt mooie eigenschappen in mensen en organisaties naar boven en ontmaskert ook de opportunisten en charlatans.

We zien ook dat de Europese Unie tijdens een acute crisis meteen uit elkaar valt, dat grenzen ook binnen Europa nog bestaan en dat mensen toch in de eerste plaats terugvallen op de natiestaten.

Natuurlijk moet alle energie nu gericht worden op het bestrijden van de acute crisis op het gebied van volksgezondheid, werk en inkomen. Toch is het ook zinvol stil te staan bij de ‘crisis ná de crisis’. Bij de mogelijke gevolgen. Want dat het gevolgen zal hebben is wel duidelijk.

Economisch

In de eerste plaats natuurlijk economisch. Net als tijdens de bankencrisis zal er straks weer gekeken worden naar overheden. Wat is de beste manier om de economie weer op gang te brengen?

Welke sectoren en bedrijven gaan we redden en welke niet? Moeten we deze crisis gebruiken om de economie te verduurzamen en moderniseren? Hoeveel solidariteit kunnen we deze keer opbrengen voor andere eurolanden?

Maar deze crisis zal ook vragen opwerpen over de organisatie van onze gezondheidszorg en in hoeverre we als land, wanneer het echt spannend wordt, onze eigen boontjes kunnen doppen.

Schaduwzijden

Ooit gingen we vanuit het Westen massaal productie verplaatsen naar landen als China en India, een uiterst functionele en efficiënte wereldwijde arbeidsverdeling. We verloren daarmee ook grip op vitale sectoren en processen. We zien nu in tijden van crisis ook de schaduwzijden hiervan. Het zal nadrukkelijk weer de vraag opwerpen: hoe afhankelijk willen we zijn van het buitenland?

‘Nederland eerst’

Voor een handelsland als Nederland is dat geen eenvoudige vraag. Welke zaken willen we als Europa zelf kunnen produceren? En als het ook in Europa zoals nu ieder voor zich is: in welke zaken moeten we als Nederland dan zelf kunnen voorzien? Van mondkapjes tot voedsel en van beademingsapparatuur tot grondstoffen voor medicijnen. Het is een discussie die snel kan leiden tot een nieuwe vorm van economisch nationalisme, tot een ‘Nederland eerst’-houding. Het zijn ook vragen waarop eenvoudige antwoorden niet te geven zijn. Des te zinvoller is het om daarover nu alvast na te denken.

Mark Verheijen is politiek columnist van De Limburger