Honderd jaar oude travalje terug bij hengstenstallen Castenray

Print
Honderd jaar oude travalje terug bij hengstenstallen Castenray

Leden van het heemkundige genootschap zetten de antieken travalje terug op haar plek Afbeelding: jan strijbos

Castenray / Griendtsveen / Swolgen / Broekhuizenvorst / Melderslo / Hegelsom / Meterik / Meerlo / Tienray / Broekhuizen / Horst / America / Grubbenvorst / Lottum / Sevenum / Kronenberg / Evertsoord -

Het heemkundig genootschap Castenray heeft een ruim honderd jaar oude travalje terug gehaald. De mobiele hoefstal werd jarenlang gebruikt om trekpaarden van boeren uit de omgeving te beslaan en staat nu weer bij de voormalige stallen van hengstenassociatie Vooruitgang.

De boerderij met de stallen aan de Lollebeekweg was vroeger eigendom van de familie Rambags. Tegenwoordig huizen er arbeidsmigranten, terwijl de stallen gebruikt worden voor opslag. Een travalje, ook wel hoefstal of noodstal genoemd, is een van oorsprong houten constructie waarin het boerentrekpaard vastgezet kon worden om te worden bekapt en beslagen door de hoefsmid. Door middel van ijzeren kettingen – vroeger werden dikke touwen gebruikt – konden de staljongens de hoeven eenvoudiger optillen. De kettingen of touwen werden om het been en een houten balk gedraaid. De hoefsmid kon zo de hoef bekappen en/of beslaan zonder het risico te lopen om een trap te krijgen of het volle gewicht van het paard op zich te krijgen.

Bij Rambags heette de travalje ook wel ‘kapstal’, omdat hengsten tevens bekapt werden voor fokdagen en tentoonstellingen. Waarbij kleurige linten in manen en staart werden gevlochten.

De hengstenassociatie werd in 1914 opgericht om de kwaliteit van fokpaarden in Noord-Limburg op te krikken. Het begon met de aankoop van de oude Belgische schimmel Brillant door Johannes ‘Hannes’ Rambags uit Castenray, die daarvoor 1300 gulden neer moest tellen. Weliswaar met een provinciale subsidie van 300 gulden, maar niettemin een rib uit zijn lijf. Tophengst Togo d’Elène kwam voor 4500 gulden de grens over. De associatie nam hem in 1913 over en bracht haar paarden onder bij Rambags, later werd de stalcapaciteit flink uitgebreid. Hengstenassociatie Vooruitgang Venray-Horst-Sevenum e.o. groeide uit tot de beste van Nederland, zoals onlangs door Jan Strijbos werd beschreven in de rubriek Van Nul tot Nu in deze krant. Met de beroemde hengst Nico van Melo werden grote successen behaald.

De travalje stamt van halverwege de achttiende eeuw en is waarschijnlijk van Franse oorsprong. De Franse legers namen de mobiele hoefstal op een kar mee. ‘Travalje’ is een verbastering van het Franse werkwoord ‘travailler’ (werken). Voor de komst van de travalje werden paarden bij het beslaan aan een muur vast gezet. Travaljes van hout zijn zeldzaam, in Tegelen staat er een in het gerestaureerde pand van een vroegere smederij. Tegenwoordig zijn de meeste van ijzer. Stichting Vrienden van de Travalje uit Zeeland ijvert voor hun behoud als cultureel erfgoed.

Na het opheffen van de hengstenassociatie rond 1967, omdat landbouwmachines het werk van de trekpaarden overnamen, verhuisde de Castenrayse travalje naar het Nationaal Veeteelt Museum in Beers. Dit museum is sinds begin 2019 dicht, de heemkundestichting zag na een tip kans om de originele travalje terug naar Castenray te halen.

Toegang tot alle Plus-artikelen?

Word nu abonnee en lees al onze Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Ruim 110.000 tevreden lezers gingen je al voor.

Bekijk de actie-abonnementen