Van nul tot nu

Verbod op godsdienstoefeningen in het openbaar

Print
Verbod op godsdienstoefeningen in het openbaar

Opheffing van een nonnenklooster tijdens de Franse Revolutie, 1790. Afbeelding: archief Martin van der Weerden

Nieuwenhagen / Heerlen / Hoensbroek -

Tussen de Franse revolutionairen en de katholieke kerk is het nooit helemaal goed gekomen. In 1796 werden openbare godsdienstoefeningen verboden.

Na de bloedige godsdienstoorlogen van de 16e eeuw werd de katholieke kerk hooguit gedoogd in de gebieden die onder de protestantse Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden vielen. Daartoe behoorden in onze regio onder andere Heerlen en Nieuwenhagen. Het kleineren van de katholieken was aan de orde van de dag. Maar ook in de gebieden die onder het katholieke Oostenrijk vielen was het niet altijd pais en vree. De centralistische overheid bemoeide zich met steeds meer zaken, zoals begrafenissen. Keizer Jozef II heeft zelfs een aantal ‘nutteloze’ kloosters laten sluiten.

Weinig ruimte

Na de volstrekt antikerkelijke periode onder Robespierre kwam de Franse Revolutie vanaf 1795 in rustiger vaarwater. Maar veel ruimte werd de katholieke kerk niet gegund. De nieuwe wetgeving gold vanaf oktober 1796 ook voor de inmiddels Frans geworden zuidelijke Nederlanden. Voor overtreders werden strenge straffen in het vooruitzicht gesteld. Alles wat met godsdienst te maken had, werd uit het openbare leven geweerd. Alles moest zich binnen de muren van de kerkgebouwen afspelen. Geestelijken konden zelfs niet meer in kerkelijk gewaad op straat verschijnen om stervenden van de laatste sacramenten te voorzien of lijken op te halen voor de begrafenis.

Propaganda

Communicantjes op straat of een processie met Pasen? Vergeet het maar. Volgens de overheid waren dit toch alleen maar voorwendsels voor criminele activiteiten en staatsondermijnende propaganda. Voor een deel was dat laatste ook zo. Enkele geestelijken spoorden de gelovigen aan om de vrijheidsboom van de Franse revolutie in hun geest om te hakken. Zij riepen bijna openlijk op tot zelfs gewapend verzet. Het kwam voor dat regeringsfunctionarissen op straat belaagd werden. Tegenmaatregelen konden dan natuurlijk niet uitblijven. De bezetter moest zijn gezag tonen.

Je las zojuist een gratis artikel


Niet alle artikelen zijn gratis, want zogeheten Plus-artikelen zijn alleen te lezen door abonnees. Zonder abonnees kunnen we namelijk geen betrouwbare regionale journalistiek maken. Je leest al onze artikelen vanaf €4,50 per maand.

Bekijk de aanbieding →