‘Mergraote, ut land van de rieste’: hoe komt de rijstevlaai in Margraten terecht?

Print
‘Mergraote, ut land van de rieste’: hoe komt de rijstevlaai in Margraten terecht?

‘Luilekkerland’ van Pieter Breugel (1567). Afbeelding: Archief Heemkundevereniging Margraten

Gronsveld / Eckelrade / Noorbeek / Mheer / Ulvend / Sint Geertruid / Cadier en Keer / Mesch / Oost-Maarland / Withuis / Rijckholt / Bergenhuizen / Terlinden / Banholt / Bemelen / Margraten / Scheulder / Eijsden / Mariadorp -

Met behulp van Eric Pont, kok in hart en nieren, is Heemkundevereniging op zoek gegaan naar het antwoord op de vraag: hoe komt de ‘riestevlaai’ in Margraten.

De oorsprong van de vlaai en ook van de riestevlaai ligt bij de Germanen. Er werd daar van fijngewreven graankorrels brood gebakken door een steen te verhitten en hierop een dikke meelbrij te smeren. Om het geheel wat smakelijker te maken werd de deeglap ingekerfd en met honing of vruchtensap overgoten. Dit ‘gebak’ heette vladel.

Luilekkerland

In 1338 is het de familie Vladbecker uit Duitsland, die de vlaai of varianten hiervan, introduceert. Op oude schilderijen zijn deze vladen ook al terug te vinden. Zo schilderde Pieter Breugel in 1567 zijn schilderij Luilekkerland waarop het dak van een huis bedekt is met vladen.

In de loop van de jaren veranderen de platte koeken en worden de offerbroden ook wel geloot of gevlochten. Vanuit Duitsland waait het gebruik van deze offerbroden over naar Geleen, Lutterade, Krawinkel en Stramproy. Door de jaren heen veranderde het recept en werd de platte koek met warme melk, eieren, zout, suiker en gist gemengd. De zogenaamde vladel werd rijkelijk belegd met appels, pruimen, kruisbessen en kersen.

Rijst

Tijdens de Tachtigjarig oorlog – 1568 tot 1648 – werd door de Spanjaarden rijst mee naar Nederland genomen. Met de rijst namen de Spanjaarden ook hun eigen gebruiken mee naar Nederland. Zo maakten de Spanjaarden rijstepap. De Spanjaarden leerden de Limburgse huisvrouw dat rijst in melk gekookt kon worden en zo ontstond niet alleen de rijstepap, maar ook de vulling voor de riestevlaai.

Rijst werd in Nederland gezien als een rijkdom. Om te laten zien dat een dorp rijkdom had, werd er dan ook voor de vlaai rijst gebruikt. Er werd in elk dorp op een andere manier rijst voor de rijstevlaai gemaakt. In het ene dorp moest de vulling stijf zijn, in een andere plaats werd er vulling gemaakt die nog moest lopen. Ook de bereiding van de rijst gebeurde op verschillende manieren.

Vraag

Hoewel de heemkundevereniging heel veel ontdekt heeft over het ontstaan van de riestevlaai, heeft zij het antwoord op de vraag, waarom is de riestevlaai zo’n traditie in Margraten?, nog niet kunnen achterhalen.

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee