Hoe Pieter Omtzigt het CDA kwijtraakte: ‘Het maakte mij buitengewoon eenzaam’

Hoe Pieter Omtzigt het CDA kwijtraakte: ‘Het maakte mij buitengewoon eenzaam’

Afbeelding: Hollandse Hoogte / ANP

„Op een gegeven moment was ik overigens gewoon bang voor weer telefoontjes als ik Kamervragen gesteld had over de zaak, maar het moest gewoon.”

Het is een korte tussenzin in een 76 pagina’s tellende aanklacht van Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt tegen de gang van zaken binnen zijn partij. Zijn verslag is een schriftelijke bijdrage aan de commissie-Spies die voor het CDA een intern onderzoek doet naar de CDA-lijsttrekkersverkiezingen van vorig jaar en de verkiezingsuitslag van dit jaar. Omtzigt was kandidaat voor het lijsttrekkerschap, maar hij kreeg nadrukkelijk het gevoel dat hij niet gewenst was.

Het verslag van Omtzigt geeft een onthutsend beeld hoe een bevlogen en populair Kamerlid steeds verder verwijderd raakte van zijn partij.

En het begint nog zo goed na de verkiezingen in 2017. Pieter Omtzigt haalt 97.400 stemmen en is daarmee een belangrijke stemmentrekker voor het CDA. Dat levert hem een plek op in het formatieteam van het CDA waarin ook Pieter Heerma, Raymond Knops, Sybrand Buma en Mona Keijzer zitten. De formatie lukt en Buma blijft als fractievoorzitter in de Kamer zitten. Ook Omtzigt krijgt er zijn plek.

LEES OOK: Omtzigt legt bom onder CDA, vernietigend document in handen van De Limburger

Zijspoor

Maar vrij snel daarna merkt het Enschedese Kamerlid dat hij op een zijspoor zit. Hij wordt niet uitgenodigd voor het wekelijkse bewindspersonenoverleg (BPO). Hij vraagt herhaaldelijk om daarbij te mogen zitten maar het antwoord is nee. En dat is raar, want coalitiepartij D66 stuurt het hele fractiebestuur naar die overleggen.

De frustratie wordt alleen maar groter wanneer Omtzigt te horen krijgt dat hij een deel van zijn portefeuille moet inleveren. Dat had hij wel verwacht, want het CDA heeft meer Kamerzetels gewonnen en de nieuwe leden moeten ook een portefeuille krijgen. Als gepromoveerd econometrist met tien jaar Kamerervaring wil Omtzigt graag financiën houden. De post belastingen wil hij wel overdragen. Maar het loopt anders. Het nieuwe Kamerlid Evert-Jan Slootweg krijgt financiën. „Ik kan me niet herinneren dat iemand ooit het woordvoerderschap financiën is ontnomen”, schrijft Omtzigt in zijn document. Bij belangrijke overleggen wordt Omtzigt steeds vaker overgeslagen. „Dat doet best zeer. Want het betekent dat ik weet dat ik wederom op afstand kom te staan van belangrijke besluitvorming.”

Regels

Het irriteert hem dat een zeer select clubje de dienst uitmaakt binnen het CDA, maar ook binnen het kabinet. Omtzigt signaleert dat steeds vaker besluiten worden genomen in het „maandagmorgen coalitie-overleg” het „Catshuisoverleg” en in de „akkoordenfabriek”, zoals hij het noemt. Dat laatste is een plek waar de bewindslieden samen met lobbygroepen beleid uitzetten. En dat is allemaal in strijd met de Grondwet, stelt Omtzigt.

LEES OOK: Lees hier het vertrouwelijke document (compleet): Pieter Omtzigt vernietigend over het CDA

Ook binnen het CDA-bestuur worden de regels niet gevolgd. Omtzigt: „Bij een aantal processen lijken persoonlijke vriendschappen en loyaliteit te veel de overhand te hebben boven professionele samenwerking.”

In het voorjaar 2017 heeft Omtzigt zijn eerste vragen gesteld over wat later de Toeslagenaffaire zal gaan heten. Door fouten van de Belastingdienst worden duizenden ouders weggezet als fraudeurs en overheden proberen hun falen te verdoezelen. Ondanks ontkennende en ontwijkende antwoorden in de Toeslagenaffaire blijft Omtzigt op de zere plek drukken. En daarmee komt hij steeds verder op afstand te staan van de CDA-ministers Wopke Hoekstra en Hugo de Jonge. Die twee krijgen in de ministerraad de opdracht om Omtzigt te „sensibiliseren”, een mooi woord voor terug in het gareel krijgen. Het steekt Omtzigt dat er niemand binnen het CDA zei dat Omtzigt weliswaar lastig was, maar dat hij inhoudelijk wel een punt had. „Bij mij is daar iets geknapt”, schrijft de politicus.

Moties van Omtzigt en SP’er Renske Leijten worden unaniem gesteund in de Tweede Kamer, maar de CDA-ministers leggen die naast zich neer. „Het maakte mij buitengewoon eenzaam binnen het CDA.”

Door zijn gevecht voor de gedupeerde ouders wordt Omtzigt steeds meer een paria binnen het CDA. In de publieke opinie groeit zijn populariteit daarentegen tot ongekende hoogte.

Omtzigt mag meeschrijven aan het nieuwe verkiezingsprogramma voor 2021. Hij lijkt er weer bij te horen. Maar gedurende de rit merkt hij dat al zijn voorstellen sneuvelen. Als de definitieve versie van het CDA-programma voor doorrekening naar het Centraal Planbureau wordt gestuurd, weet Omtzigt van niets. „Ik ben woest en ik dat gaat niet voorbij als ik de plaat zie.”

Omtzigt verwacht dat Wopke Hoekstra de lijsttrekker wordt. „Voor mij was de aankondiging van een lijsttrekkersverkiezing een verrassing. Na bekomen te zijn van de eerste verbazing komt de vraag van meerdere kanten of ik mezelf niet ook kandidaat zou moeten stellen.” Omtzigt meldt zich aan, maar zijn kandidatuur lekt voortijdig uit.

Voorsprong

Gedurende de race merkt Omtzigt dat Hugo de Jonge een enorme voorsprong heeft en de steun heeft van het bestuur. De Jonge wordt bevoordeeld, schrijft Omtzigt. Tijdens de verkiezing melden mensen dat ze op Omtzigt hebben gestemd, maar een berichtje terugkrijgen waarin ze worden bedankt voor hun stem op Hugo de Jonge. Leden uit gemeenten aan de grens klagen dat ze niet kunnen stemmen. Daar zitten juist veel aanhangers van Omtzigt.

Uiteindelijk wint De Jonge nipt de strijd en wordt lijsttrekker. Partijvoorzitter Rutger Ploum belooft dat Omtzigt lijsttrekker wordt wanneer De Jonge zich zou terugtrekken. Maar wanneer dat daadwerkelijk gebeurt, schuift het CDA-bestuur Wopke Hoekstra naar voren. Omtzigt: „Ondanks de belofte van Rutger ben ik op onheuse wijze gepasseerd als lijsttrekker. (…) Er is duidelijk een vooropgezet plan en ik pas er niet in.”

Tegenwerking

Via fractiemedewerkers krijgt Omtzigt te horen hoe sommige CDA-medewerkers over hem denken. Hoe er op hem wordt gescholden en hoe op verkiezingsposters van hem een Hitlersnorretje wordt getekend.

„Vlak voor het verkiezingsreces ga ik door mijn hoeven”, schrijft Omtzigt. Tijdens de verkiezingen haalt de populaire politicus 342.472 voorkeurstemmen, goed voor vijf zetels. „Er is een paradox tussen de wijze waarop het CDA intern met mij is omgegaan en de weerklank die mijn optreden (…) bij de kiezer vindt”, zo sluit Omtzigt zijn verslag af.

Pieter Omtzigt zit sinds de verkiezingen thuis, kampend met een burn-out. Hij kan zijn zetel voorlopig niet innemen. Het gevecht binnen het CDA en voor de gedupeerden van de Toeslagenaffaire was een uitputtingsslag: „De tegenwerking is echt massief geweest.”

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee