Column: Soms zijn gaatjes geen gaatjes en is bloed geen bloed

Print
Column: Soms zijn gaatjes geen gaatjes en is bloed geen bloed

Het stralende goudgeel van het Sint-Janskruid verhult een giftige inborst. Afbeelding: DE LIMBURGER

Onze tuin biedt onderdak aan tal van insluipers. Sommige komen binnenwaaien met de wind, andere worden aangedragen door vogels, en van weer andere weet ik het gewoon niet.

Niet dat ik er problemen mee heb. Ze zijn welkom, die binnenwaaiers. Zolang ze niet woekeren en niet tussen de klinkers van het terras groeien. Voor de rest mag veel. Dus bloeien er wilde orchideeën, karmozijnbessen, wilde marjolein, zachte ooievaarsbek. Mooi, en ik heb er niets voor hoeven te doen. Ik heb er alleen maar iets voor gelaten.

Sint-Janskruid

Van alle nieuwkomers die zich de afgelopen maanden in onze tuin genesteld hebben, is het Sint-Janskruid mij het liefst. Het staat nu al een paar weken met mooie goudgele bloemtuilen te bloeien in onze voortuin. Sint-Janskruid heet zo omdat het doorgaans rond de naamdag van Johannes de Doper (24 juni) - of rond de langste dag - begint te bloeien. De mijne waren twee weken over tijd...

Het aardigste van het Sint-Janskruid ontdek je pas als je het een beetje mishandelt. Knijp een (nog niet geopende) bloemknop fijn tussen je vingers, en er komt bloedrood vocht uit. Trek een blaadje van de steel af, houd het tegen het licht, en je ziet allemaal gaatjes, alsof iemand er fanatiek met een speld in heeft zitten prikken. Dat smeekt om verklaringen, om verhalen...

Column: Soms zijn gaatjes geen gaatjes en is bloed geen bloed

Otter wapen tegen exotische kreeft?

Kan de otter een rol spelen bij het bestrijden van massaal oprukkende exotische rivierkreeften? In een aantal gebieden en gedurende sommige periodes in het jaar eten otters veel, soms zelfs bijna alleen maar, rivierkreeft. De inheemse rivierkreeft is zeldzaam geworden, dus gaat het vooral om ‘vreemde’ soorten als de Amerikaanse rivierkreeft. Onderzoek moet leren of de otter een wapen kan zijn bij het indammen van de kreefteninvasie.

Bloed

Het bloedrode vocht uit de bloemknoppen was in de loop der tijden achtereenvolgens het bloed van de Germaanse god Balder die met een pijl van maretak werd gedood, het bloed van de onthoofde Johannes de Doper of het bloed van de gekruisigde Christus dat van het kruis omlaag druppelde en door de plant werd opgevangen. De ‘gaatjes’ in de bladeren werden beschouwd als symbolische littekens van geweld, van zwaardslagen en lanssteken, en verleenden de plant het imago van wonderkruid. Het kruidenboek van Abraham Munting uit 1696 meldt: ‘Het uytgeparste Zap der Bloemen en Bladeren op alle wonden gelegt, geneest ook deselve.’

De werkelijkheid is prozaïscher. De ‘gaatjes’ in de bladeren zijn doorzichtige oliekliertjes met een vloeistof die bedoeld is om planteneters op afstand te houden. Het ‘bloed’ uit de bloemknoppen heeft dezelfde functie. En toch... In de loop der eeuwen is Sint-Jansolie volop als geneesmiddel tegen allerlei aandoeningen gebruikt, en het speelt nog steeds een rol in middelen tegen bijvoorbeeld milde depressies of slapeloosheid.

Lees ook: Hé, een lichtje in de tuin: de grote glimworm steekt het lampje in haar buik aan

Maar al in de 16de eeuw wisten medici dat voorzichtigheid geboden is. Want de grens tussen geneesmiddel en gif is in de natuur soms een heel dunne lijn, en het goudgeel van het Sint-Janskruid verhult een giftige inborst.

Reageren? guus.urlings@delimburger.nl

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee