Als er een gascrisis uitbreekt, wie krijgt dan wel en wie geen gas meer?

Print
Als er een gascrisis uitbreekt, wie krijgt dan wel en wie geen gas meer?

Afbeelding: Getty Images

Is ons land voorbereid op een gascrisis? Op papier wel. In het uiterste geval kan de minister van Economische Zaken bedrijven of zelfs complete regio’s afkoppelen.

Nu Nederland steeds afhankelijker wordt van buitenlands gas, groeien de zorgen over gastekorten. Wat gebeurt er als er te weinig gas is voor iedereen? Wie krijgt wel, wie niet? In dat geval is het geen kwestie van de hoogste bieder. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft een verdeelplan.

Dit plan is nog niet het ultieme draaiboek dat de Tweede Kamer was beloofd. Dit Nationaal Crisisplan Gas zou in 2020 klaar zijn, maar is nog niet af. Wel ligt er een stevig fundament, het Herstel- en Beschermplan Gas. Dit plan regelt sinds 2019 wie in noodgevallen nog gas krijgt en wie niet, en in welke volgorde de gaskranen dichtgaan.

Huishoudens

Uitgangspunt is dat wat er ook gebeurt, huishoudens, zorginstellingen en de stadsverwarming verzekerd zijn van gas. Alle andere partijen lopen meer of minder risico om geconfronteerd te worden met een dichte kraan. Wel is het zo dat het midden- en kleinbedrijf, onderwijs- en overheidsdiensten meer beschermd zijn dan bijvoorbeeld grote productiebedrijven.

Het plan kent drie niveaus van ernst. Niveau 1 is een gasstoring, niveau 2 een gasincident en niveau 3 een gascrisis. Hoe ernstiger de situatie, des te ingrijpender de maatregelen. Bij grootschalige gastekorten (gascrisis, noodsituatie) is de meest zachte maatregel een oproep aan iedereen om vrijwillig zuiniger aan te doen. Vrij snel daarna komt een extra heffing op gas in zicht. Hoe duurder het gas, hoe kleiner de afname, is het idee.

Fabrieken stilleggen

Verergert de situatie, dan kan het ministerie kiezen voor dwang. ­Allereerst kunnen fabrieken en gasgestookte elektriciteitscentrales gedwongen worden om over te schakelen op andere productiebrandstoffen. Levert dat te weinig besparing op, dan kan de minister grootverbruikers volledig stilleggen.

Dat gebeurt in fases, want een fabriek in één klap uitschakelen kan immense schade veroorzaken. De grootste verbruikers zijn als eerste aan de beurt. Als dat nog steeds te weinig besparing oplevert, kan de minister ultiem ingrijpen door hele regio’s af te sluiten en de export stil te leggen.

Uit het plan blijkt niet welke ­regio’s als eerste aan de beurt ­komen om afgesloten te worden. Het belangrijkste criterium is de mate waarin ze ‘gas leveren aan vitale infrastructuur’. Regio’s die relatief weinig gas leveren, worden eerder afgesloten dan regio’s die veel leveren. Het plan noemt geen regio’s bij naam.

Laatste redmiddel

Als allerlaatste redmiddel kunnen de landen van de Europese Unie terugvallen op afspraken over internationale solidariteit. Zodra een lidstaat verzoekt om solidariteit, zijn andere lidstaten verplicht om bij te springen.

Zij zorgen ervoor dat in elk geval huishoudens en essentiële sociale diensten in het land met gas­tekorten geholpen worden. Zelfs als dat betekent dat bepaalde afnemers in het gasdonerende land geen gas kunnen krijgen. Onderling hebben de landen solidarieitsgroepjes gevormd. Dus niet altijd hoeven alle landen in actie te komen als één land een probleem heeft.

Wie betaalt de schade?

Fabrieken die stilgelegd worden, centrales die moeten omschakelen, wie betaalt de schade? Dat is een blanco bladzijde in het Herstel- en Beschermplan Gas. Er wordt alleen over opgemerkt dat ‘het vraagstuk van de compensatie geadresseerd moet worden’. Dat is dus van later zorg.

Komen er net als in coronatijd persconferenties op tv? Daarover beslist allereerst de minister van Economische Zaken en Klimaat. Maar zodra de toestand verslechtert en de crisis een nationaal karakter krijgt met veel sociale onrust, komt de regie te liggen bij het Nationaal Kernteam Crisiscommunicatie (NKC). Het NKC is dan het knooppunt van informatie tussen rijksoverheid, pers en publiek, zoals het dat ook is in de coronacrisis.

Realistisch scenario?

Is een heuse gascrisis in de nabije toekomst een realistisch scenario? „Voor de levering van gas aan consumenten – laagcalorisch gas – zijn de gasopslagen in Nederland en Duitsland goed gevuld. Dat beeld is vergelijkbaar met voorgaande jaren”, zegt woordvoerder Tim van Dijk van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. „Voor de industrie – hoogcalorisch gas – moet je op Europees niveau kijken. Gas dat in Duitsland is opgeslagen wordt bijvoorbeeld niet alleen door de Duitse markt gebruikt. Hetzelfde geldt voor gas dat in Nederland is opgeslagen. Het is een Europese markt.”

Kadri Simson, de Estse EU-commissaris voor Energie, heeft ­meegedeeld dat de Europese hoogcalorischgasopslagen gemiddeld voor 75 procent gevuld zijn. Dat is volgens haar voldoende voor komende winter.

Extra heffing

De zachtste maatregel is een oproep om vrijwillig zuiniger aan te doen. Daarna komt een extra heffing op gas. Het idee: hoe duurder het gas, hoe kleiner de afname.

Toegang tot alle Plus-artikelen?

Dagelijks worden meer dan 100 Plus-artikelen gepubliceerd door de verslaggevers van De Limburger. Steun de regionale journalistiek en word digitaal abonnee vanaf 1,04 per week.

Profiteer nu