Drapo zet vaandels in het zonnetje

Print
Drapo zet vaandels in het zonnetje

Afbeelding: Johannes Timmermans

Vlaggen en vaandels maakten vroeger deel uit van het verenigingsleven in Limburg. Het Sociaal Historisch Centrum voor Limburg heeft project Drapo opgezet om ervoor te zorgen dat dit stukje Limburgs erfgoed niet verdwijnt. Op 13 en 14 november kun je op verschillende plekken in Limburg kennismaken met de resultaten van dit project.

Originele vlaggenontwerpers

Talloze sportverenigingen, schutterijen, harmonieën en vakbonden hadden vroeger een eigen vaandel of vlag. Het waren niet de minste kunstenaars die zich bezighielden met het maken van vlaggen en vaandels in Limburg. “Eind negentiende eeuw was het kerkatelier van Pierre Cuypers in Roermond veel gevraagd”, vertelt Joep Leerssen, coördinator van het Drapo-project bij het Sociaal Historisch Centrum voor Limburg. “Het borduren van de vaandels was toen nog voorbehouden aan mannen, die veelal afkomstig waren uit de toegepaste kunsten. Vanaf 1910 ongeveer gingen vrouwen ook in de ateliers werken. Zo rond de jaren vijftig waren het vooral de nonnenkloosters die in hun borduurateliers een centje bijverdienden met het vervaardigen van vaandels en vlaggen. Tussen 1925 en 1960 namen verenigingen met genoeg geld soms een kunstenaar in de arm om een exclusieve vlag te ontwerpen. Zo zijn er vlaggen gemaakt door onder anderen glazenier Joep Nicolas, keramist Edmond Bellefroid en (glas-in-lood) kunstenaar Daan Wildschut.”

Sparen voor een eigen vaandel

Om een echt vaandel in de traditionele ruitvorm te laten maken, moest een vereniging soms wel jaren sparen. “Er gingen heel veel mensuren zitten in het borduren, zodat de prijs kon oplopen tot wel 20.000 gulden”, weet Leerssen. “Fluweel was de meest geliefde stof voor een vaandel. De afbeelding werd geborduurd op applicaties, die daarna op het doek werden aangebracht. Het vaandel bestond dus uit meer lagen, zodat het stug en zwaar was. In tegenstelling tot de vlaggen, die juist moesten wapperen in de wind en meestal van zijde waren gemaakt.”

Heiligen als inspiratiebron

In Limburg werden in de periode 1890-1960 de meeste vlaggen en vaandels voorzien van heiligenfiguren. Joep Leerssen: “Dat lag voor de hand, omdat de provincie destijds sterk het stempel van de katholieke tradities droeg. Er waren natuurlijk de parochie- en processievaandels, maar ook verenigingen of muziekgezelschappen kozen voor de eigen patroonheilige als beeldmerk. Dus was Sint Barbara populair bij de mijnwerkersbonden en Sint Caecilia bij veel muziekkorpsen. Ook op vaandels van recentere datum is deze heilige terug te vinden. Soms zie je dan dat het oervaandel is gekopieerd, soms gaat de opdrachtgever met de tijd mee en is Caecilia een soort Charlie’s Angel geworden.”

Het einde voor vlaggen en vaandels?

Sinds de jaren zestig is het belang van vlaggen en vaandels tanende. “Het verenigingsleven erodeert; mensen zitten liever thuis te netflixen”, stelt Leerssen vast. “Als zich nu bijvoorbeeld gelegenheidsorkesten vormen, kiezen die eerder voor een online logo dan voor een vlag.” Om ervoor te zorgen dat dit ‘diffuus erfgoed’ niet verloren gaat, heeft het Sociaal Historisch Centrum voor Limburg het initiatief genomen om Limburgse vlaggen en vaandels online in kaart te brengen. “We hebben een crowdsourcing project opgezet onder de naam Drapo.”

Project Drapo

In de digitale galerij op limburgsevaandels.nl kan iedereen foto’s delen en bekijken. Ook vind je er twee kennisclips waarin experts meer uitleg geven over bijzonder textielgebruik en de oude technieken. Het publiek is zowel toeschouwer, eigenaar als curator. Naast het bekijken van alle vlaggen in de galerij krijgen bijzondere exemplaren extra aandacht als ‘vlag van de dag’. Eigenaren kunnen hun exemplaar met bijbehorende gegevens ook aanmelden via een uploadformulier.

De professionals van project Drapo zorgen ervoor dat de database goed gestructureerd wordt bijgehouden.

Bewonder vlaggen en vaandels van dichtbij

Tijdens het erfgoedweekend op 13 en 14 november laat Drapo het grote publiek op verschillende plekken in Limburg kennismaken met de resultaten van het project. Zo is er een klein kabinet met vlaggen en vaandels ingericht in het Limburgs Museum in Venlo en een aantal kijkdozen in Discovery Museum Kerkrade. Op de website limburgsevaandels.nl vind je een overzicht van de locaties.