Raad van State door het stof om harde lijn in toeslagenaffaire

Print
Raad van State door het stof om harde lijn in toeslagenaffaire

Voorzitter van de afdeling bestuursrechtspraak Bart Jan van Ettekoven.  Afbeelding: ANP

De Raad van State heeft in de toeslagenaffaire veel te lang de harde lijn van de Belastingdienst gevolgd. De hoogste bestuursrechter biedt daarom zijn ‘oprechte excuses’ aan de gedupeerde ouders aan.

Dat concludeert de RvS na een reflectie op zijn eigen aandeel in de toeslagenaffaire. Veel gedupeerde ouders haalden na een conflict met de Belastingdienst ook bakzeil bij de bestuursrechter. Die steunde de harde aanpak van de fiscus, die maakte dat ouders vanwege fouten met kleine bedragen soms tienduizenden euro’s aan toeslagen terug moesten betalen: de ‘alles-of-niets-lijn’.

Maar dat had helemaal niet gehoeven, zegt Bart Jan van Ettekoven, voorzitter van de afdeling bestuursrechtspraak bij de RvS. „We hadden die lijn eerder kúnnen en moéten wijzigen”, zegt hij vrijdag in een toelichting op de zelfreflectie. De RvS heeft volgens hem ‘halve maatregelen genomen en niet doorgepakt’.

Zo is de bestuursrechter tekortgeschoten in wat Van Ettekoven zelf ‘ongelijkheidscompensatie’ noemt. Gedupeerde ouders kwamen ‘zelden met een advocaat’, legt hij uit. „Het gaat om een gewone ouder die zijn verhaal komt vertellen, daar tegenover staat een professionele organisatie, met soms de Landsadvocaat erbij. Als er zo’n onevenwichtige situatie is, moet de bestuursrechter een helpende hand bieden.”

Streng, strenger, strengst

Volgens de RvS speelde de toeslagenaffaire in een periode met wisselende sentimenten rond het aanpakken van belastingfraudeurs. „In de eerste periode ging het vooral over het neerzetten van lijnen”, legt Van Ettekoven uit. „Het politieke klimaat was in die tijd ook streng, strenger, strengst.” Later kwam er weer meer aandacht voor de menselijke maat. „De afgelopen jaren kijken we steeds meer naar het belang van de burger. Die twee zaken kunnen met elkaar botsen. Het is de kunst van de bestuursrechter om daar evenwicht in te bieden.”

Daar heeft de RvS ‘intern mee geworsteld’, zegt Van Ettekoven. „We hebben wel maatregelen genomen, maar die klasseer ik nu als halve maatregelen. We hebben niet doorgepakt.” De harde lijn van terugvorderen bleef bijvoorbeeld in stand, tot het najaar van 2019. Daarvoor gaat de bestuursrechter door het stof. „Ouders die door het te lang toepassen van de ‘alles-of-niets-lijn’ in de problemen zijn gekomen, verdienen onze oprechte excuses. We hadden ouders betere rechtsbescherming moeten bieden.”

Tegelijkertijd waakt Van Ettekoven voor het beeld dat de RvS mis heeft gezeten bij iedere toeslagenzaak die bij de bestuursrechter voorbijkwam. „Ik heb me gestoord aan het framen in uitersten. Eerst waren alle ouders fraudeurs, toen waren alle ouders gedupeerd. Het is allebei onjuist.”

Beschuldiging Aleid Wolfsen ‘ongefundeerd’

Waar Van Ettekoven zich ook tegen verzet, is de beschuldiging die Aleid Wolfsen van de Autoriteit Persoonsgegevens deze week bij Nieuwsuur deed. Volgens hem is de RvS ‘medeplichtig aan discriminatie’, omdat de bestuursrechter meeging met de aanpak van de Belastingdienst en het daarbij nooit is opgevallen dat het ging om mensen met een dubbele nationaliteit.

Lees ook: Kamer eist onderzoek naar uithuisplaatsing door toeslagenaffaire

Van Ettekoven spreekt van ‘een heel forse en ernstige aantijging die afdeling bestuursrechtspraak verre van zich werpt’. Hij zegt ‘flabbergasted’ te zijn geweest door de beschuldigingen van Wolfsen. Volgens hem is die ongefundeerd, ook omdat de RvS nooit nationaliteiten opvraagt van mensen die voor de rechter verschijnen: „Als meneer Wolfsen out of the blue en zonder onderbouwing ons beschuldigt vind ik dat onjuist, zeer onzorgvuldig en ook onoorbaar.”

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee