20 jaar geleden namen we in Maastricht afscheid van de gulden, maar de euro blijft een splijtzwam

Print
20 jaar geleden namen we in Maastricht afscheid van de gulden, maar de euro blijft een splijtzwam

Minister Gerrit Zalm brengt na de jaarwisseling in 2002 in Maastricht een toast uit op de invoering van de euro.   Afbeelding: Peter Schols

Maastricht -

Zaterdag is het twintig jaar geleden dat er voor het eerst eurobiljetten uit de muur kwamen. Nout Wellink was destijds president van De Nederlandsche Bank (DNB), en blikt terug op twintig veelbewogen jaren eurozone. „De weeffouten van de euro zijn een falen van de politiek, niet van de munt zelf.”

„Het was best spannend, we hebben het hier over de grootste logistieke operatie sinds de Tweede Wereldoorlog”, blikt Wellink terug op de introductie van de eurobiljetten en -munten. Die rolden vanaf 1 januari 2002 uit betaalautomaten in plaats van guldens. Minister van Financiën Gerrit Zalm had de primeur bij de pinautomaat op de Markt in Maastricht. Kort na middernacht pinde hij met veel ceremonieel zijn eerste eurobankbiljetten. Zalm, premier Wim Kok en president Nout Wellink van De Nederlandsche Bank vierden in Maastricht het afscheid van de gulden en het begin van de euro. Tien jaar eerder werd tijdens de eurotop van Maastricht het startschot gegeven voor de nieuwe munt.

20 jaar geleden namen we in Maastricht afscheid van de gulden, maar de euro blijft een splijtzwam
Oud-president van de Nederlandsche Bank Nout Wellink.  Foto: ANP

Ook voor Wellink zelf veranderde er twintig jaar geleden veel. Niet langer bepaalde DNB het monetaire beleid voor Nederland. Dat werd voortaan gedaan door de Europese Centrale Bank. Al was de eerste vergadering van de zeskoppige executive board met de destijds twaalf presidenten van de nationale centrale banken geen succes. Wellink: „ECB-president Wim Duisenberg deelde ons mee wat de executive board had besloten. Daarop sprong Bundesbank-president Hans Tietmeyer op en riep dat dit niet goed ging. ‘Jullie bepalen in een voorvergadering de koers, en proberen die aan ons te slijten, dat klopt niet. Zo krijg je blokvorming, terwijl elk lid van de raad van bestuur individueel verantwoordelijk is.’”

Dus ging het voortaan anders: iedereen zat op alfabetische volgorde, zodat er geen onderscheid meer was tussen grote en kleine landen of tussen de board en de nationaal bankpresidenten. En om diezelfde reden werd de ovale tafel vervangen door een rond exemplaar.

Weeffouten

Zo soepel als de problemen in de bestuurskamer werden opgelost, zo hardnekkig bleken de weeffouten in het ontwerp van de eurozone zelf. Wellink: „Officieel waren we een economische en monetaire unie. Maar het woord economisch was in het ontwerp vergeten. We hadden een gezamenlijke munt, maar geen gezamenlijk economisch beleid, waaronder goed werkende begrotingsregels.”

De eerste jaren ging dat goed, maar de eurocrisis zette de verhoudingen op scherp. „In 2010 hadden we de wereldwijde financiële crisis wel verwerkt. Maar toen kwamen Ierland, Italië, Griekenland, Portugal en Spanje in de problemen. En het duurde eindeloos voordat overheden eindelijk maatregelen namen. Die weeffouten zijn dus een falen van de politiek, niet van de euro zelf.”

Samenwerken

Wellink pleit daarom voor meer integratie. „Iedere crisis wordt er weer een stap vooruit gezet. Maar het probleem is dat het te laat komt. De schuldencrisis was veel minder kostbaar geweest als die eerder was gezien en aangepakt.”

Maar zonder druk van een crisis loopt Brussel niet zo hard, observeert de voormalig DNB-president. „Zo is de bankenunie nog steeds niet af: banken kunnen nog steeds niet omvallen zonder andere banken mee te trekken. En er is ook nog geen gemeenschappelijk depositogarantiestelsel.” Dat is volgens Wellink omdat landen geen soevereiniteit aan Brussel willen afstaan en geen schulden willen delen. „Geen land wil de lasten die anderen hebben veroorzaakt op de schouders nemen. Heel begrijpelijk hoor. Maar bij een economische unie hoort ook dat de budgettaire posities niet te veel uit elkaar drijven. En dat is wel wat er is gebeurd, en door de pandemie is dat nog erger geworden.” Zo gaat de Italiaanse staatsschuld, voor corona al 125 procent van het bruto binnenlands product, richting de 160 procent. Dat is ver boven de EU-regel van 60 procent, waar Nederland wel op zit.

En omdat de politiek draalt, is het de ECB die de boel bij elkaar houdt. Zoals in 2012, toen de eurozone onder grote druk stond en Griekenland op het randje van een faillissement balanceerde. ECB-president Mario Draghi beloofde dat de centrale bank de euro bijeen zou houden. „Whatever it takes.” Wellink: „Dat was op dat moment cruciaal omdat overheden niet de nodige maatregelen namen.”

Lees ook: Klein lichtpuntje voor huizenkoper, minder voordeel elektrisch rijden: dit verandert er in 2022 in uw portemonnee

Maar als het probleem bij de politiek zit, is integratie dan wel de oplossing als politici al twintig jaar niet doorpakken? Wellink: „Ik wil niet te somber zijn. Ieder probleem is oplosbaar, als we ons maar goed realiseren dat er grensoverschrijdende problemen zijn. Die zijn er niet alleen met de euro, maar denk ook aan klimaat, aan veiligheid. Op dit moment overlegt de Amerikaanse president Biden met de Rusland over Oekraïne. Terwijl dat land nota bene tegen de EU aanligt! Dit zijn allemaal ontwikkelingen die ons dwingen nader tot elkaar te komen. Maar in plaats daarvan drijven we politiek verder uit elkaar.”

Euro niet gratis

Toch verwacht hij dat de eurozone over twintig jaar nog steeds bestaat. „De meeste mensen willen ’m niet missen. Het maakt het leven makkelijker. Niet alleen voor toeristen, ook voor het bedrijfsleven. Maar we beseffen niet altijd genoeg dat je daar wat voor over moet hebben. In die zin zie ik overeenkomsten met de coronapandemie. Die kun je alleen bestrijden als je je aan de regels houdt. En als je dat niet doet en het duurt allemaal langer, dan geef je niet het virus, maar de regering de schuld. Maar zo werkt het niet.”

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee