De boterfabriek van Stramproy/Tungelroy

Print

De boterfabriek van Stramproy /Tungelroy in aanbouw. Afbeelding: GAW Beeld­­bank CL.117 (Foto P. Lenaers)

In 2014 was het alweer 600 jaar geleden dat aan Weert het recht verleend werd om markten te houden. Het betekende voor de middeleeuwse plaats een beslissende stap op weg naar de ontwikkeling als stad. Het spreekt voor zich dat het Gemeentearchief als hoeder van het erfgoed van de stad en streek - en als bewaarder van het document dat al deze feestjes initieert - met een aantal eigen activiteiten aandacht heeft besteed aan het jubileum.

Een van die activiteiten was de digitale jaarkalender 600 Jaar Weert in 365 dagen. Gedurende alle dagen van 2014 is er op de website een verhaal geplaatst over een speciale gebeurtenis die via beeld en tekst in herinnering oproepen. Die verhalen zijn nog steeds te vinden op de website. Er zitten heel oude feiten bij, naast hele recente, zowel gebeurtenissen die de koppen van de krant haalden als kleine nieuwtjes in de marge. Een aantal ligt voor de hand om te vernoemen, andere mag ik als bijna onbekend veronderstellen. Maar verrassen doen ze daarom wellicht meer.

Onze hoofdfoto van deze aflevering houdt verband met een van die al verschenen items van 600 Jaar Weert in 365 dagen, dat op 2 januari in 1893 de boterfabriek in Stramproy in werking trad.

Drie kamers

Gebeurde de bereiding van boter vanouds door boeren zelf, in mei 1892 was Jan Ament in Tungelroy op coöperatieve basis gestart met een ‘fabriek’ voor de bereiding van boter. Het was de eerste in heel Limburg. Ook boeren uit Stramproy brachten voortaan de melk daar naartoe maar peinsden al snel over een dergelijke voorziening in hun eigen plaats. Na de oprichting van een bestuur in november 1892 volgde de start van de boterfabriek op genoemde datum. De officiële naam ging luiden: Samenwerkende Melkerij en Boterbereiding van Stramproy, een hele mondvol.

Stoomroomfabriek

Van deze eerste ‘fabriek’ moeten we ons niet al te veel voorstellen. De opgerichte commissie huurde drie kamers en de kelder in het huis van Driek Stevens en diens zus Johanna, midden in het dorp (nu de Julianastraat, vroeger het postkantoor Stevens). Een locatie die, zo de berichtgeving in het Kanton Weert, toch geen belemmering zou hoeven te betekenen. Daar was mogelijk niet iedereen zo van overtuigd want in 1885 startten enkele boeren een fabriekje in het Heijeroth ‘in de Hei’ bij Lempens, onder het patronaatschap van St. Benedictus. In 1908 sloot deze coöperatie zich aan bij die in het dorp, die vanaf 1900 al overgegaan was op stoomkracht en inmiddels onder de welluidende naam Coöperatieve Stoomroomboterfabriek St. Antonius Abt te Stramproy te boek stond. Of dat alles nog steeds functioneerde op dezelfde plek werd mij uit de geraadpleegde literatuur niet helemaal duidelijk. Maar in 1926, de coöperatie groeit als kool – werd het plan opgevat samen te gaan met Tungelroy. Zo kwam het tot een grote en, laten we zeggen, échte fabriek, gelegen aan de rijksweg naar Weert tussen Stramproy en Tungelroy.

Het is deze bouw die we hier vastgelegd zien door P. Lenaers. Jammer genoeg is op de foto niet de bouw van de directeurswoning, links ervan, te zien. Ondertussen is de fabriek allang gesloten en ook het totale gebouw heeft de tand des tijds niet kunnen doorstaan. Schoorsteen en het achterste deel (rechts op de foto) werden gesloopt. Het voorste deel met het spitse dak is er nog. Samen met de voormalige directeurswoning is het voor een oplettende voorbijganger een markant gegeven over de geschiedenis van deze plaats.

Herdenkingszuil

Als blijvende herinnering aan de initiatiefnemer, (later ook lid van de Tweede Kamer) is in 1994 in de kern van Stramproy een herdenkingszuil ter ere van Jean Ament geplaatst.

Verder lezen

Meer weten over deze materie? Willem Lenaers (wellicht familie van de fotograaf) schreef erover in zijn boek Panorama van Stramproy en omgeving uit 1965 en in de algemene studie Stramproyer momentopnamen uit heden en verleden van 1982 is er een paragraaf aan gewijd. Beide boeken zijn in te zien in de studiezaal van het Gemeentearchief.

Bron: Land van Weert rubriek Toen en Noow 8 januari 2014. ‘Panorama van Stramproy en omgeving, W. Lenaers’; Archiefbibliotheek nr. G.S. Stra. Lena 971. ‘Stramproyer momentopnamen verleden en heden’; Archiefbibliotheek nr. G.S. Stra, Stra 994.

Zie ook: www.erfgoedhuisweert.nl/Weert-600-Jaar-Stad/365-Verhalen-Index.

Heeft u op- of aanmerkingen, een vraag of wilt een bezoek brengen aan ze studiezaal van het archief, stuur dan een mailtje naar gemeentearchief@weert.nl.

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee