Nederland staat op rand van recessie door energiecrisis

Foto ter illustratie. 

Foto ter illustratie. © ANP/HH

Wat eerst een slechtweerscenario was, is bijna werkelijkheid. De gierend hoge inflatie duwt de Nederlandse economie in een recessie, zo vrezen economen en het bedrijfsleven. „Er komt behoorlijk zwaar weer aan.” Wat zijn de gevolgen voor de werkloosheid, de huizenprijzen, de overheidsbegroting en ondernemers?

Martin Visser Bron: De Telegraaf

Hugo Erken wil Nederland geen crisis aanpraten. Maar de econoom van Raboresearch kan er niet omheen: er is waarschijnlijk een recessie op komst. „Volgende week komen wij met nieuwe economische ramingen en daarin voorzien wij een recessie voor Nederland.” De oorlog in Oekraïne heeft geleid tot ’een energiecrisis’, ziet de econoom van Rabobank. De torenhoge inflatie holt de koopkracht uit en zal ertoe leiden dat consumenten de hand op de knip houden.

De Nederlandse economie zal vanaf het einde van dit jaar twee kwartalen krimpen, volgens de nieuwe Rabo-raming althans. Toch is de boodschap van Erken dubbel. Enerzijds spreekt hij van ’een milde recessie’, een krimp zonder massawerkloosheid of huizencrisis. Maar hij zegt ook: „Er komt behoorlijk zwaar weer aan.” En dan doelt Erken op de koopkrachtdreun. De hoge prijzen van gas, benzine en steeds meer supermarktproducten hakken erin voor mensen met lage en middeninkomens.

Recessie op komst?

Kwartaalgroei Nederlandse economie, tov voorgaand kwartaal.

ABN Amro is nog niet zover om eveneens een recessie te voorspellen, maar er wordt al wel nadrukkelijk rekening mee gehouden. „Als er een recessie komt, verwachten we die aan het einde van dit jaar”, zegt Jan-Paul van de Kerke, econoom bij ABN Amro. Hij ziet ’een smeltkroes van factoren die de Nederlandse economie kunnen raken’: lockdowns in China, de oorlog in Oekraïne, stijgende gasprijzen, hoge inflatie, verkrapping van het monetaire beleid. „Dat is een greep van enkele grote risico’s die boven onze economie hangen.”

Niet alleen consumenten krijgen het moeilijk, ook ondernemers zien het zwaar in. Ingrid Thijssen, voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW, ziet de bui al hangen: „We zijn zeer bezorgd. Een energiecrisis werd in de geschiedenis altijd gevolgd door een recessie. De prijsstijgingen van energie en grondstoffen zijn zeer groot. Nu de gaskraan naar Europa verder dicht gaat en de aangekondigde Europese olieboycot, ontstaat verdere druk op de energieprijzen.”

 

 © ANP/HH

In maart opperde het Centraal Planbureau al dat de Nederlandse economie in de min zou kunnen schieten. Vooralsnog alleen in een slechtweerscenario ’van aanhoudende dreiging en onzekerheid als gevolg van de oorlog in Oekraïne’. „Je zit zo in het slechtste scenario van het CPB”, voorspelt Thijssen. „Vandaar ook onze verwachting dat de hoge inflatie niet op korte termijn voorbij is.”

Winkeliers houden hun hart vast, zegt Jan Meerman, directeur van brancheorganisatie Inretail: „Uit een steekproef blijkt dat 90 procent van onze achterban zich zorgen maakt. Dat vond ik een erg hoog percentage.” Met de omzetten gaat het nog wel in woon-, kleding- en schoenenwinkels. Maar nu de prijzen stijgen, vrezen ondernemers dat consumenten voorzichtiger worden. „Met name in de meubelbranche zien we dat de consument langer doet over zijn beslissing en terughoudender wordt.”

De inflatie kwam afgelopen maand boven de 10 procent uit. Deze week werd de Russische gaskraan richting Nederland en Denemarken dichtgedraaid en besloten de Europese regeringsleiders tot een olieboycot. Dat zal alleen maar tot langduriger hogere prijzen leiden, zo is de verwachting. Een recessie lijkt dan onvermijdelijk, zo redeneert Rabo-econoom Erken: „Het is een wetmatigheid: een heel hoge inflatie leidde in het verleden met een vertraging uiteindelijk altijd tot een afkoeling van de economie, en meestal tot een recessie.”

 

 © ANP/HH

’Mensen zullen snel nieuwe baan vinden’

Tegenover elke 100 werklozen staan 133 vacatures. De arbeidsmarkt is krapper dan ooit. „Dat is nu heel vervelend voor ondernemers”, zegt Hugo Erken van Raboresearch. „Maar dat zorgt er wel voor dat er niet zomaar massale werkloosheid ontstaat.” De werkloosheid is met 3,2 procent historisch laag. Zelfs het aantal mensen in de bijstand daalt al een jaar lang.

Lees ook: Personeelstekort loopt op: Wat is er aan de hand op de arbeidsmarkt? En wat zijn de gevolgen?

„Natuurlijk loopt de werkloosheid op in een scenario van een recessie”, zegt econoom Jan-Paul van de Kerke van ABN Amro. „Maar we verwachten niet dat de structurele factoren, zoals de vergrijzing, die nu voor schaarste op de arbeidsmarkt zorgen erg veel veranderen.” De economen denken ook niet dat een eventuele faillissementsgolf, als nawee van de coronacrisis, tot duizenden extra werklozen leidt. „Mensen vinden nu heel snel een nieuwe baan en dat blijft voorlopig zo”, voorspelt Erken.

Bij de financiële crisis in 2008 liep de werkloosheid aanvankelijk ook niet op. Bedrijven hielden hun schaarse personeel zo lang mogelijk vast. Daarna volgde de eurocrisis en bij de tweede dip, in de tweede helft van 2012, begon de werkloosheid alsnog op te lopen. Toen belandde Nederland voor de tweede keer in een recessie en ontstond de huizencrisis.

 

 © ANP/HH

’Winkelier heeft coronaschuld’

Heb je je net door de coronacrisis heen gesleept, staat er een recessie voor de deur. „Veel mkb-bedrijven herstellen nog van corona, met hoge schulden”, zegt Jacco Vonhof, voorman van MKB-Nederland. „Het is belangrijk dat het kabinet bovenop de bal zit en dat we met elkaar de fouten uit het verleden met loon-prijsspiralen en voortgaande lastenstijgingen voorkomen.”

Horecabazen, winkeliers, kappers en ondernemers in de evenementenbranche halen nu omzet in. „Tot 1 oktober kunnen we nog een beetje doormodderen met de belastingschuld”, zegt Jan Meerman, directeur van brancheclub Inretail. „Maar dan moeten ondernemers terugbetalen. 20 procent van onze achterban heeft een behoorlijke belastingschuld, van 2 ton of meer.”

Lees ook: Wie betaalt de horeca-rekening? ‘Na de heropening begint het voor ons pas’

Als er nu een crisis toeslaat, vreest hij dat ’zeker de helft daarvan’ die schuld niet kan terugbetalen. „Het kabinet zegt dat de ondernemer het zelf moet oplossen en anders gaat ie maar failliet.” Meerman vreest voor de winkelstraat: „Dat gaat lelijk worden, als een gebit waar tanden tussenuit zijn. Zonde voor die ondernemers, maar ook slecht voor de leefbaarheid van de steden.”

 

 © ANP/HH

’Begrotingstekort nu al opvallend hoog’

Het regeerakkoord kwam al moeizaam tot stand. Al vrij snel daarna moest de coalitie weer onderhandelen, nu over de financiële tegenvallers die zich in de eerste maanden van dit jaar opstapelden. Wat nu als er zich een recessie aandient?

Wimar Bolhuis, hoofdeconoom bij onderzoeksbureau Ecorys, constateert dat de overheid wel een stootje kan hebben met een staatsschuld van 52 procent. „Maar het begrotingstekort is dit jaar meer dan 3 procent en dat is in een hoogconjunctuur toch bijzonder.” De Raad van State constateert donderdag dat de Voorjaarsnota ’grotendeels niet voldoet aan de Europese begrotingsregels’.

Bolhuis is benieuwd hoe de coalitie zal reageren op een recessie, als belastinginkomsten tegenvallen. „Er wordt geen rekening gehouden met een recessie. Bij de onderhandelingen over de Voorjaarsnota hield het kabinet zich al niet meer aan de financiële kaders die bij het regeerakkoord nog waren afgesproken.” Nu al dienen zich tegenvallers aan door stijgende rentelasten. „Wat gaat de coalitie doen met de hogere belastingen voor bedrijven die nu zijn afgesproken? Gaan die echt door bij een economische crisis?”

’Huizencrisis zoals in 2012 voorzie ik niet’

De woningmarkt boekt record na record. In april waren de huizenprijzen nog bijna 20 procent duurder dan een jaar eerder, de gemiddelde verkoopprijs is opgelopen tot 429.020 euro. Maar het aantal transacties neemt al enkele maanden af. Is de gekte ten einde? En wat als er een recessie komt?

„Voor de woningmarkt is de onzekerheid heel erg groot”, aldus Stefan Groot, econoom bij Rabobank. „Hoe de huizenmarkt reageert op een eventuele recessie hangt af van de combinatie van de hypotheekrente en de arbeidsmarkt.” De afgelopen maanden verdriedubbelde de 10-jaarsrente van zo’n 1 procent tot ongeveer 3 procent. Zet dat door?

Lees ook: Knapt huizenbubbel? ’Zonder extra woningen zullen de prijzen niet inzakken’

Groot denkt van niet: „Als de economie afkoelt, is er minder noodzaak voor de centrale banken om in te grijpen. Renteverhogingen blijven dan beperkt.” Ook is de arbeidsmarkt zo krap dat er volgens Groot geen massale werkloosheid komt. Het grote woningtekort zal ervoor zorgen dat de prijzen niet zomaar hard gaan dalen, denkt de Rabo-econoom. „Ik verwacht dat de stijging van de huizenprijzen afvlakt. Een huizencrisis zoals in 2012 en 2013 zien wij niet. Maar je kunt het nooit uitsluiten.”

 

 © ANP/HH

Recessies: van oliecrisis tot corona

De statistische definitie van een recessie is twee kwartalen van krimp op rij. Maar een recessie betekent niet altijd crisis en een crisis is niet altijd een recessie. Enkele voorbeelden uit het verleden:

De oorlog in Oekraïne leidt tot een energiecrisis. Dat doet denken aan de eerste en de tweede oliecrisis (1973 en 1979). Geopolitieke spanningen en een olieboycot door Arabische landen zorgden voor extreem hoge olieprijzen en daarmee fikse inflatie. Zowel in de jaren zeventig als in de jaren tachtig zorgde dat voor economische neergang. Met in Nederland massawerkloosheid en woningnood.

Het barsten van de internetbubbel in 2001 zorgde voor een crisis op de financiële markten. Vervolgens kregen de beurzen harde klappen na de aanslagen van 9/11. In Nederland koelde de economie af, maar tot een recessie kwam het in ons land niet.

De bankencrisis van 2008 zorgde voor een beurscrash én een economische recessie. Zakenbank Lehman Brothers viel in september om en trok de financiële sector met zich mee. In Europa volgde vanaf 2010 een eurocrisis, waarbij Griekenland, Ierland, Portugal, Spanje en Cyprus niet meer aan hun verplichtingen konden voldoen. Vanaf het derde kwartaal van 2008 raakte Nederland in een recessie, maar de werkloosheid bleef relatief laag. Eind 2011 kwam de klap alsnog, de economie kwam in de tweede dip, die tot ver in 2013 duurde. De werkloosheid liep op en huizenprijzen stortten in.

Lees ook: Zorgen over energievoorziening houden aan: ‘Er komt een soort crisis, net als in 1973’

In 2020 kreeg de hele wereld te maken met de coronacrisis. Lockdowns zorgden voor een klap voor ondernemers en daarmee raakte de economie in het slop. In de maanden dat horeca en winkels weer open waren, groeide de economie weer. Dankzij steunpakketten bleef de werkloosheid in Nederland laag.

Meer lezen?

Nieuwe actie: Één jaar toegang tot alle Plus-artikelen voor slechts 1,04 per week. Daarmee lees je dagelijks meer dan 100 nieuwe Plus-artikelen op onze site & app. Of kies voor een van onze andere abonnementen.

Ik word digitaal abonnee