Van nul tot nu: ‘Knettergek’ van Banholt naar Den Bosch; dorpsgenoten met psychiatrische klachten werden naar gesticht Reinier van Arkel gestuurd

Hoofdgebouw van het Geneeskundig gesticht Reinier van Arkel in Den Bosch.  © Foto Wies van Leeuwen, BHIC

Banholt -

„Gij zijt een gek! Ik zal u moeten laten wegbrengen!”, riep baron-burgemeester De L. tegen de Banholtse wethouder B., bij een raadsvergadering in 1877. Waarschijnlijk had de baron geroepen: „Ik zal u naar Den Bosch moeten laten brengen!”

Harry van der Bruggen - Stichting Heemkunde Tebannet

Want zo luidde het gezegde: wilde men iemand bij een ruzie knettergek verklaren, dan wenste men die persoon ‘naar Den Bosch’. Of men riep: Zeker uit Den Bosch ontsnapt!’ Daar stond immers het grote gesticht Reinier van Arkel waar dorpsgenoten met psychiatrische klachten naar toe werden gebracht en werden verzorgd. Geestelijk gestoorden gingen naar Den Bosch. Landlopers en bedelaars moesten dan weer naar de Kolonie van Weldadigheid in Ommerschans. De gemeentesecretaris vermeldde in zijn jaarverslagen hoeveel dorpsgenoten naar Den Bosch en Ommerschans waren getransporteerd en hoeveel er terugkwamen. Gewoonlijk betrof het niet meer dan een of twee medeburgers.

Gerechtelijke dwaling

Neem nou Mathijs (’t Matje) F. Hij was akkerbouwer, bezat enig goed en had elf kinderen, niets abnormaals. Op een dag ging hij zwerven. Aanvankelijk kwam hij nog wel eens naar huis. Later was Mathijs totaal de weg kwijt. Veldwachters vonden hem herhaaldelijk langs ’s Heren wegen en brachten hem op. De kantonrechter in Maastricht stuurde hem naar Ommerschans. Maar de baron-burgemeester vond dit een gerechtelijke dwaling. Hij sommeerde de kantonrechter dit vonnis te herzien. Volgens De L. was de heer F. geen zwerver, hij was gewoon gestoord. Hij kon gewoon naar Den Bosch. Of beter: daar hij slechts milde symptomen had, kon ’t Matje, met de warme zorg van zijn huisgenoten en oplettende aandacht van zijn buren, nog heel goed in de eigen dorpse omgeving functioneren.

Kosten

Had de burgervader het allerbeste met zieke ingezetenen voor? Vond hij de lucht in het Heuvelland supergezond? Was een liefdevolle en oplettende omgeving heilzaam? Het Heuvelland als ‘therapeutisch milieu’? Echt niet! Het punt was dat de zorg voor een dorpsgenoot in het Bossche gesticht gratis was, althans niet ten laste kwam van de gemeentekas. Terwijl het verblijf in Ommerschans door de gemeente betaald moest worden. Een ingezetene van Mheer-Banholt-Terhorst mocht dus van de baron-burgemeester gezondheidsklachten hebben, maar niet op kosten van de gemeenschap. Menig tijdgenoot hield De L. voor knettergek.

Wil je alle Plus-artikelen lezen?

Dagelijks publiceren we meer dan 100 Plus-artikelen op onze site & app. Nieuws, achtergronden, analyses, reportages, interviews en columns. Word nu digitaal abonnee en kies voor een jaar lang korting of maandelijkse flexibiliteit.

Kies digitaal