Van nul tot nu Maastricht: De kabelbaan van de NV Kalkmergelmaatschappij Sint-Pietersberg

 © archief Museum Oud Sint-Pieter

Maastricht -

In een notariële akte, opgemaakt door notaris Van Konijnenburg op 5 oktober 1916, wordt de N.V. Kalkmergelmaatschappij ‘Sint Pietersberg’ opgericht. Initiatiefnemers zijn enige zakenlieden uit Velp en omgeving, H.L. Ceulen en J.T. van der Zwaan. Als doel wordt genoemd het uitgraven of afsteken, verwerken en verkopen van mergel voor landbouw en industrie.

Hans Ogg - Museum Oud Snt-Pieter

Het gaat om verscheping van losse kalkmergel uit de dagbouwgroeve aan de westkant van de Sint-Pietersberg. Mergel wordt van oudsher door boeren gebruikt als bodemverbeteraar, maar is ook een grondstof voor de glasindustrie, de steenfabricage, de kunstmestfabricage door het Stikstofbindingsbedrijf SBB en de fabricage van portlandcement.

Transportkosten

Nederlandse kalksteenontginners van wie de groeve niet aan het water ligt hebben te maken met hoge transportkosten. Ook het Staatstoezicht op de Mijnen klaagt in zijn jaarverslag over de vervoersproblematiek. Het noemt speciaal de relatief hoge transportkosten van de Nederlandse Spoorwegen. De conclusie lijkt te moeten zijn: vervoer over het water is de aangewezen weg.

De vraag is echter: hoe komt de kalk vanuit de groeve in het Jekerdal bij de schepen op de Maas? Vervoer met paard-en-wagen naar een losplaats aan het water is langzaam en duur. Bovendien is er een uitgebreid logistiek apparaat voor nodig, want op topdagen worden wel 80 karren naar de losplaats gereden.

Om het transport gemakkelijker en sneller te laten verlopen, vraagt directeur Van der Zwaan in 1917 toestemming om langs de Cannerweg een smalspoor aan te leggen naar de ligplaats van de schepen aan de Zwanengracht. De gemeente Maastricht weigert dat echter. De spoorlijn zou het Villapark, toen de chique buurt bij uitstek, verstoren.

Luchtspoor

Daarop besluit de NV Kalkmergelmaatschappij ‘Sint Pietersberg’ een andere mogelijkheid te verkennen: er wordt besloten een kabelbaan (‘luchtspoor’ is de term die gebruikt wordt) aan te leggen. In het Limburgs Dagblad wordt de komst van die kabelbaan aangekondigd: ‘En zoo zien we ons lief, landelijk plaatsje langzaam maar zeker verkeren in een industriegebied, met al den aankleve van dien.’

De kabelbaan bestaat uit een houten constructie waarlangs kabels de stalen bakken transporteren. Het transport wordt gaande gehouden met behulp van twee elektromotoren. Aan de oostkant wordt aan het eind van de kabelbaan een eenvoudige brekerij ingericht waar de mergelblokken fijner gemaakt worden voordat ze als losse kalksteen in schepen gestort worden.

Problemen

De kabelbaan kent vanaf het begin veel problemen. De houten installatie behoeft veel onderhoud, is gevoelig voor vandalisme en de elektromotoren kennen veel mankementen. Vanwege al deze problemen wordt reeds in 1927 besloten de kabelbaan af te breken en een tunnel door de berg heen te bouwen. In 1928 wordt deze daadwerkelijk gesloopt.

Wil je alle Plus-artikelen lezen?

Dagelijks publiceren we meer dan 100 Plus-artikelen op onze site & app. Nieuws, achtergronden, analyses, reportages, interviews en columns. Word nu digitaal abonnee en kies voor een jaar lang korting of maandelijkse flexibiliteit.

Kies digitaal