Van nul tot nu Parkstad: Vaals was eeuwenlang een protestants eiland in de regio

Protestanten onderdrukt in Vaals, 1764. © Martin van der Weerden

Heerlen -

In de rubriek Van Nul tot Nu gaat Martin van der Weerden in op de veelzijdige historie van deze regio. Ditmaal over Vaals, dat vanaf het midden van de 17de eeuw onderdeel werd van de Nederlandse Republiek. Een protestants eiland in een katholieke omgeving.

Martin van der Weerden

Bij de Vrede van Münster (1648) en de daaruit voortvloeiende afspraken werd Zuid-Limburg op nogal onoverzichtelijke wijze verdeeld. Een deel werd Staats, vernoemd naar de Staten Generaal van de protestantse Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Vanwege de grote macht van Holland in deze Republiek werden deze gebieden ook wel Hollands genoemd. Het andere deel van onze regio bleef bij het katholieke koninkrijk Spanje. Met de wensen van de plaatselijke bevolking werd toen geen rekening gehouden.

Onderdrukte protestanten

In het Hollandse Vaals werden de verschillende protestantse kerken toegestaan. Het gevolg was dat vanuit de omliggende katholieke gebieden, waaronder Aken en Wittem, de onderdrukte protestanten naar Vaals kwamen om daar een belangrijke factor in de samenleving te worden. De voormalige hervormde kerk in de Kopermolen, tegenwoordig een cultureel centrum, vormt daar nog een tastbaar bewijs van.

Geweld

De relatie met de katholieke omgeving leidde tot spanningen en uitbarstingen van geweld, bijvoorbeeld tegenover protestanten die min of meer stiekem in Vaals ter kerke wilden gaan. De Franse revolutionairen voerden omstreeks 1800 ook in onze gebieden de gelijkwaardigheid tussen de godsdiensten in, waardoor de spanningen tussen de verschillende godsdiensten geleidelijk minder werden.

Onderzoek

Dr. Thomas Richter van de RWTH uit Aken promoveerde op dit onderwerp. Door gebruik van vaak nog ongebruikte bronnen ontdekte hij dat katholieken en protestanten doorgaans vreedzaam naast elkaar leefden. Maar er was vaak weinig voor nodig om de vlam in de pan laten slaan. Geweldsuitbarstingen bleven in de 17de en 18de eeuw voorkomen.

Richter zal op maandag 26 september om 19.30 uur voor het LGOG een lezing over dit onderwerp houden in het Thermenmuseum, Coriovallumstraat 9 te Heerlen. Niet-leden betalen 5 euro. Aanmelden via j.martens@historischgoud.nl.

Wil je alle Plus-artikelen lezen?

Dagelijks publiceren we meer dan 100 Plus-artikelen op onze site & app. Nieuws, achtergronden, analyses, reportages, interviews en columns. Word nu digitaal abonnee en kies voor een jaar lang korting of maandelijkse flexibiliteit.

Kies digitaal