Enorme koopkrachtingreep in Miljoenennota

Koopkrachtreparatie staat op deze Prinsjesdag centraal in de begroting van volgend jaar, maar de plannen zijn al voor het openen van het koffertje van minister Sigrid Kaag (Financiën) op de schop gegaan.

Redactie

Het kabinet heeft zich toch laten overvallen door de zich al veel langer aandienende energiecrisis. Door de chaotische aanpak van die crisis door de overheid, die op het laatste moment nog een energieplafond in elkaar zet, en de grote verschillen in energienota’s van huishoudens, is het nog altijd onduidelijk wat de kabinetsplannen voor de portemonnee van de burger betekenen.

Hoe groot de onzekerheden ook zijn, in grote lijnen is wel duidelijk wat het kabinet voor ogen heeft met de koopkrachtingrepen. Een ’ongekend fors maatregelenpakket, vooral ten behoeve van de lage en middeninkomens’, vat koning Willem-Alexander het in zijn troonrede samen. Al maanden herhalen kabinetsleden de boodschap dat ’de breedste schouders de zwaarste lasten moeten dragen’.

+10 procent

De koopkrachtplaatjes laten zien dat dat in elk geval is gelukt. Het zijn burgers die het minimumloon verdienen, een uitkering krijgen of een inkomen rond het sociaal minimum heeft die het meest geholpen zijn door het pakket. In sommige gevallen is het koopkrachteffect zelfs meer dan 10 procent, een ongekende plus. Die was ook nodig na de historische min van, in sommige gevallen, meer dan 7 procent.

Lees ook: Energiepakket van kabinet moet huishoudens 2280 euro korting opleveren

Meerdere maatregelen zijn duidelijk gericht op de lagere inkomens. Zo gaat het minimumloon vanaf komend jaar met 10 procent omhoog, hetzelfde geldt voor de uitkeringen die daaraan gekoppeld zijn, zoals de AOW en de bijstand. Daarnaast is er ook in 2023 weer een energietoelage van 1300 euro voor de minima. Mensen die daarvoor in aanmerking komen en dit jaar al in de knel komen, kunnen bij hun gemeente vragen om dit jaar al 500 euro van die toelage uit te laten keren.

Daarnaast gaan de toeslagen omhoog, die terechtkomen bij lage en een deel van de middeninkomens. In het geval van de zorgtoeslag is dat een eenmalige ingreep. Volgend jaar gaat die met 412 euro omhoog, ruim 34 euro per maand. Dat bedrag wordt voor een derde alweer opgegeten door de hogere zorgpremie, die ruim 10 euro per maand stijgt.

Voor huurders is er een structurele meevaller in de vorm van een hogere huurtoeslag. Die stijgt volgend jaar met 203 euro, bijna 17 euro per maand. Daarnaast voert het kabinet versneld de inkomensafhankelijke huurverlaging in.

Lees ook: Werkende op achterstand in koopkrachtplaatjes

Werkenden

Ook werkenden zouden volgend jaar op hun loonstrookje wat moeten merken van de maatregelen van het kabinet. Vooral de arbeidskorting, een belastingkorting voor werkenden, gaat flink omhoog: in totaal met 503 euro. Daarnaast gaat de eerste schijf van de inkomstenbelasting, voor inkomens tot 70.000 euro, met 0,11 procentpunt omlaag naar 36,96 procent.

Uitwonende studenten krijgen in het schooljaar 2023/24 een hogere beurs als tegemoetkoming voor de hogere kosten, dat levert hen 165 euro per maand op.

Energie

Maar het allergrootste vraagstuk waarmee het kabinet de afgelopen maanden is geconfronteerd, blijft de stijgende energierekening. Voor dit jaar werden er al meerdere maatregelen genomen. Zo werd de belastingkorting op de energierekening verhoogd, ging de energiebelasting omlaag en werd ook de btw op energie verlaagd (van 21 naar 9 procent). Daarnaast besloot het kabinet tot een verlaging van de accijns op benzine (17 cent) en diesel (11 cent).

Al die maatregelen gingen tijdens de augustusonderhandelingen op de zeef, waarna slechts een deel overbleef. Zo ging een streep door de lagere btw op de energie. Die maatregel zou te ongericht zijn en ook terechtkomen bij mensen die geen steun nodig hadden, omdat ze een hoog genoeg inkomen hebben of nog een vast contract met betaalbare tarieven. De lagere accijns aan de pomp is wel verlengd, maar voorlopig slechts tot en met eind juni. Ook op deze maatregel was de kritiek dat die ongericht zou zijn.

Lees ook: Kabinet gaat ook mkb helpen met hoog opgelopen energierekening

Prijsplafond

Maar voor de grootste klapper heeft het kabinet op het laatste moment de panelen flink verschoven. In de Miljoenennota stond nog een bedrag van ruim 5 miljard euro ingetekend om de energiebelasting voor iedereen te verlagen. Dat gaat nu niet door, in plaats daarvan komt er een prijsplafond. Tot een verbruik van 1200 kuub gas en 2400 KWh elektriciteit gaan mensen maximaal het tarief betalen van begin dit jaar.

Het is een gigantische ingreep in de Miljoenennota, nog voordat minister Kaag die daadwerkelijk uit haar koffertje heeft gehaald en aan de Tweede Kamer heeft overhandigd. De ongekende noodgreep, waarbij de begroting met stoom en kokend water nog wordt aangepast nadat die al af was, laat zien hoe de energiecrisis voor huishoudens door het kabinet lang is onderschat. Zelfs op Prinsjesdag zijn alle details nog niet ingevuld. Het zal de historische koopkrachtplussen niet veranderen. Wie nou precies op welke manier wordt geholpen, is nog altijd helemaal niet duidelijk.

Wil je alle Plus-artikelen lezen?

Dagelijks publiceren we meer dan 100 Plus-artikelen op onze site & app. Nieuws, achtergronden, analyses, reportages, interviews en columns. Word nu digitaal abonnee en kies voor een jaar lang korting of maandelijkse flexibiliteit.

Kies digitaal