Provincie bepaalt straks welke gemeenten verplicht asielzoekers moet opvangen

Ter illustratie: een tijdelijke opvanglocatie in Horst.  © Laurens Eggen

Niet iedere gemeente hoeft straks gedwongen asielzoekers op te vangen. Provincies moeten de opvang van asielzoekers jaarlijks gaan verdelen over gemeenten, waarbij ook wordt gekeken naar wat er al in het verleden is gedaan. De wet laat, onder meer door politieke gevoeligheid, wel langer op zich wachten.

Valentijn Bartels

Dat is volgens Haagse bronnen de manier waarop het kabinet invulling geven aan asieldwang. De ‘provincie-variant’ is afgelopen zomer uitgewerkt, nadat het kabinet er in juli al een voorkeur voor uitsprak. Toen werd gezegd dat het voorstel er uiterlijk 1 oktober moest zijn, maar die datum wordt niet gehaald. Het omstreden wetsvoorstel wordt namelijk uitgesteld: een woordvoerster van het ministerie van Justitie en Veiligheid meldt dat er nu rekening moet worden gehouden met begin oktober.

In politiek Den Haag te horen dat het voorstel politiek uiterst gevoelig ligt, waardoor afstemming tijd vergt. Bovendien is er veel afstemming nodig met betrokken partijen, omdat bij de uitvoering nauwkeurig wordt gekeken hoe dwang kan worden toegepast.

Maar extra tijd is er eigenlijk niet: 1 oktober moest worden gehaald om de wet voor 1 januari door het parlement te loodsen. Dan zijn er namelijk weer duizenden opvangplaatsen tekort. Het kabinet ziet de bui alweer hangen en wil liever niet weer bij gemeenten met de pet rond. Als de wet is aangenomen, kan de benodigde opvang worden afgedwongen.

Provincie-variant krijgt voorkeur boven dwangwet

De variant waarbij provincies bepalen wie opvangt, krijgt voorlopig de voorkeur boven een dwangwet die voorschrijft dat iedere gemeente naar draagkracht asielzoekers moet opvangen. Kort voor de zomer werd al door het kabinet uiteengezet waarom dat als een aantrekkelijke optie wordt gezien.

Het voordeel van deze variant is volgens betrokken bewindslieden dat aangesloten wordt bij de verdeling over de provincies binnen de zogeheten uitvoeringsagenda, een bestaande samenwerking die onder meer huisvesting van asielzoekers met verblijfsstatus regelt. Er wordt een beperkt aantal locaties opgenomen in het jaarlijkse verdeelbesluit, is de verwachting. Dus niet in iedere gemeente in de desbetreffende provincie wordt aangewezen. „Ook gemeenten die in het verleden weinig of geen medewerking hebben verleend aan asielopvang, kunnen door Gedeputeerde Staten (GS) in het verdeelbesluit opgenomen worden”, schreef het kabinet eerder over deze optie.

De taakstelling wordt door GS vastgesteld. Dit doen de GS door de afgesproken provinciale asielopgave te verdelen over de provincie en per besluit (‘verdeelbesluit’) te beleggen bij bepaalde meest in aanmerking komende gemeenten. Dat gebeurt ‘op basis van objectieve criteria’. „Hierbij wordt rekening gehouden met gemeenten die het al goed doen of hebben gedaan. Het verdeelbesluit ziet dus uiteindelijk op het aantal te realiseren opvangplekken in een gemeente en betreft niet het aanwijzen van specifieke locaties.”

Tussentijds aanpassen

Het verdeelbesluit wordt jaarlijks door de GS vastgesteld. Het besluit bevat naast aantallen ook een verdeling voor speciale doelgroepen zoals alleenstaande minderjarige vreemdelingen en migranten uit veilige landen. „In geval van een plotselinge toename van de benodigde capaciteit kan het verdeelbesluit ook tussentijds worden aangepast.”

Het is nog bepaald geen uitgemaakte zaak dat de Tweede- en Eerste Kamer zullen instemmen met het wetsvoorstel. De VVD heeft bijvoorbeeld aangegeven zo’n dwangvoorstel eigenlijk niet te zien zitten. Maar het is de vraag of de fractie onder politieke druk toch zwicht, waardoor een meerderheid kan worden bereikt.

Lees ook: Limburgse burgemeesters zijn ‘smoesjes’ van collega’s die opvang van asielzoekers weigeren beu

Wil je alle Plus-artikelen lezen?

Dagelijks publiceren we meer dan 100 Plus-artikelen op onze site & app. Nieuws, achtergronden, analyses, reportages, interviews en columns. Word nu digitaal abonnee en kies voor een jaar lang korting of maandelijkse flexibiliteit.

Kies digitaal