Zorgen om nucleaire escalatie: ‘Spannende weken in het verschiet’

Een zwaaiende Vladimir Poetin afgelopen vrijdag, met links naast hem Denis Pushilin, de zelfverklaarde leider van de betwiste regio Donetsk in Oekraïne. De Russen vierden een feestje in Moskou vanwege de inlijving van meerdere gebieden. © ANP / ASSOCIATED PRESS

Hoewel ze in het Witte Huis nog altijd geloven dat Vladimir Poetin bluft als hij ermee dreigt om kernwapens in te zetten, neemt de Amerikaanse bezorgdheid over de nucleaire dreigingen toch toe. „De komende weken zouden wel eens heel gevaarlijk kunnen worden.”

Redactie

„Als de territoriale integriteit van ons land wordt bedreigd, zullen we alle middelen gebruiken die we hebben om Rusland en ons volk te verdedigen”, zo verklaarde de Russische president Vladimir Poetin eind september nog in een tv-toespraak. „Wie spreekt over het gebruik van massavernietigingswapens tegen Rusland, wil ik eraan herinneren dat ons land ook over verschillende vernietigingsmiddelen beschikt die soms moderner zijn dan die van de NAVO-landen.”

Hoewel Poetin in zijn toespraak letterlijk zei dat het „geen bluf” was, achten hoge Amerikaanse functionarissen de kans toch klein dat de president van Rusland daadwerkelijk tot de inzet van een nucleair wapen over zou gaan. Voorlopig hebben de inlichtingendiensten ook geen enkel bewijs gezien dat de Russen hun nucleaire „activa” aan het verplaatsen zijn en een recente analyse van het Pentagon suggereert ook dat de militaire voordelen voor de Russen „gering” zouden zijn. De kosten voor Poetin zouden daarentegen „enorm” kunnen zijn. Niet alleen het Westen zou furieus reageren, ook zijn bondgenoot China - wiens steun hij het meest nodig heeft - zou dit niet zomaar oogluikend toestaan.

Toch is de Amerikaanse bezorgdheid gegroeid en maken ze zich in Washington veel meer zorgen over de nucleaire dreiging dan in het begin van de oorlog in Oekraïne in februari. Daar zijn een aantal redenen voor: het Russische leger heeft een reeks vernederende retraites moeten verdragen (zo verloren ze zaterdag nog de controle over de strategisch belangrijke stad Lyman), er is het verbazingwekkend hoge aantal slachtoffers aan Russische kant en de zeer onpopulaire maatregel van de mobilisatie. Dat laatste leidde ook al tot protesten en honderdduizenden mannen hebben met spoed het land verlaten of doen daar een poging toe.

Angstmiddel

Poetin zou - zo wordt gevreesd - zijn nucleaire arsenaal nu meer zien als dé manier om angst te zaaien en misschien enig respect voor Rusland terug te winnen. Volgens de Amerikanen kan Poetin zijn kernwapens ook zien als een manier om concessies af te dwingen die hij niet heeft weten af te dwingen op het slagveld. Sommige Russische militaire analisten hebben al gesuggereerd om „als demonstratie” een tactisch wapen te laten ontploffen boven een afgelegen plek zoals de Zwarte Zee of misschien zelfs om er een te gebruiken tegen een Oekraïense militaire basis.

„De kans dat Poetin uit het niets zou toeslaan, lijkt toch erg klein”, zo zegt Graham T. Allison, de auteur van ‘Essence of Decision’, een baanbrekend boek uit 1971 over de Cubaanse rakettencrisis. „Maar zoals Kennedy destijds zei: het aannemelijke scenario is dat een leider wordt gedwongen om te kiezen tussen een catastrofale vernedering en een dobbelsteenworp die mogelijk succes kan opleveren.”

Allison vermoedt dat Poetin niet voor die keuze zal komen te staan, tenzij Oekraïne erin slaagt om de Russen te verdrijven uit de gebieden die Poetin vrijdag nog heeft geannexeerd. De regio’s Donetsk, Loegansk, Zaporizja en Cherson, in het oosten en zuiden van het land. „Om die reden zouden de komende weken wel eens een bijzonder gevaarlijke tijd kunnen worden”, zegt hij tegen de New York Times. De Russen vierden vrijdag nog groot feest in Moskou vanwege de inlijving van Oekraïense gebieden waar nog hard om gevochten wordt.

Nord Stream

Volgens de Amerikanen is het tot slot veel waarschijnlijker dat een in het nauw gedreven Poetin zich eerst zal focussen op een mogelijke sabotagecampagne in Europa, op een aanval van de Oekraïense energie-infrastructuur of op aanvallen op hoge functionarissen uit Kiev. Sommige experts vragen zich af of de aanvallen op de Nord Stream-pijpleidingen misschien al een eerste stap waren, al is nu nog niet duidelijk of Rusland daadwerkelijk achter die sabotage zit.

Lees ook: Jonge Litouwers veroordelen de oorlog in Oekraïne terwijl hun ouders blijven geloven in de propaganda van het Kremlin

Wil je alle Plus-artikelen lezen?

Dagelijks publiceren we meer dan 100 Plus-artikelen op onze site & app. Nieuws, achtergronden, analyses, reportages, interviews en columns. Word nu digitaal abonnee en kies voor een jaar lang korting of maandelijkse flexibiliteit.

Kies digitaal