Ós Modesjtaal: Lekkesj veur dónkere daag

Kesjtaanjel. © ING Image

Sittard -

Ein rubriek euver ’t gebroek van ós modesjtaal, dialek, plat, Limburgs.

John Hertogh i.s.m. Veldeke Krènk Zitterd-Gelaen-Bor

Verhaole bie d’n (aopen) haard

Van de Limburger wurt gezag dat hae in ein romanties landj laef en dat ‘r eine laevendige fantasie haet. Die fantasie haet gans get sjoon verhaole opgeleverd. Die waere dan dèks bie d’n aopen haard vertèld. En daobie drènk me soms ‘ne herfsbock en ’n hampfel neut.

Herfsvruchte mit Sjpaanse meziek

Want ’t is noe d’n tied van kesjtaanjele en beukeneutjes. Die woorte in mien jeug meistes geraap en verzameld in meisjbujele. Thoes woorte ze oppe vloer van de zölder – naeve de graofsjale (goudreinet) – oetgelag óm te laote dreuge want es ze veesj (frisj) ware, sjmaakde ze nog neit. Óm de paar daag woorte de eppel ómgedreed en de kesjtaanjele mit ein handj gerungeld (gemenk). Van gedreugde kesjtaanjele kènt me ouch sop make! En ze kènne gepof waere. In Frankriek wurt dèks kesjtaanjelperee (crème de marron) gegaete es bie- of naogerech. ’t Woord kastanje kump van ’t Franse castaigne, Letiense castanea en ’t Sjpaanse castaña. ’t Sjpaanse verkleinwoord is castañeta, waat ouch castagnette beteikent. De vórm van dit instremènt liek waal get op ein kesjtaanjel! De kesjtaanjele-ougs wurt op väöl plaatsje gevierd: in Frankriek, Sjpanje, Italië en natuurlik in ’t Griekse Kastanéia.

Koppien van neutjes of van slivovitsj?

De beukeneutjes verwaarde veer in ein kertonge doos en me moosj goud oplètte dat die niet van ónger gónge sjummele door de vóch. Sowieso woorte die neit väöl gegaete, ómdat se dan flot pien in de blötsj kreegs. Dat kump door de giftige fagine dae dao in zit. Dat gif wurt aafgebraoke es de neutjes werm gemaak waere. Gans vruiger woort ouch kaffe gezat mit beukeneutjes. Van de sjlei-proeme van sjleidäöre (sleedoorn) woort jam, vruchtesap of zelfs slivovitsj gemaak! Ouch asseneut (hazelneut) zeen goud te aete, die zitte vol vitamine E. Kènjer aete gaer ein bóttram mit hazelnootpasta. In Korea waere eikels gebroek om zjeleij (gelei) te make, mer ich laot ze leiver ligke veur de eikhäöre, muus en wilj verke! Wós geer dat neutjes rape eigelik verbaoje is? Dat wurt es sjtruiperie gezeen! Mer eine hampfel veur eige gebroek zal toch gein gein kaod kènne!

Pès de volgende maondj. Blief gezóndj. Reacties: johnhertogh@gmail.com.

Wil je alle Plus-artikelen lezen?

Dagelijks publiceren we meer dan 100 Plus-artikelen op onze site & app. Nieuws, achtergronden, analyses, reportages, interviews en columns. Word nu digitaal abonnee en kies voor een jaar lang korting of maandelijkse flexibiliteit.

Kies digitaal