Opinie: Niet oproepen tot schaamte, cultuurveranderingen vergen nu eenmaal begrip en tijd, niet conflict en verwijdering.

Wil Schmitz uit Nieuwstadt is socioloog en lezer van De Limburger. 

Wil Schmitz

Voetbalschaamte of kijkschaamte, vliegschaamte, schaamte over Zwarte Piet, andere vormen van schaamte. Waarom spreken we elkaar eigenlijk persoonlijk aan op het al dan niet tonen van schaamte? Dat in Qatar een WK voetbal plaatsvindt is toch te wijten aan een geldbeluste en op gewin gerichte voetbalbond. En ons kabinet gaat er toch ook heen, om naar eigen zeggen het belang van toegang tot gas en olie en de handelsbelangen van het bedrijfsleven te dienen.

En dan zou de voetballiefhebber nu beschaamd voor het scherm moeten zitten? Oproepen tot het tonen van schaamtegedrag worden te snel en te vaak ingezet als onderdeel van een cultuurstrijd. De neiging bestaat om cultuurverschillen te zien als strijd, bijvoorbeeld tussen progressieve en conservatieve opvattingen. Vaak wordt daar ook nog een morele dimensie bijgehaald. Iets is goed of fout.

Absurd

Cultuurverschillen rond thema’s als sekse, etniciteit, stad of platteland, tradities en leefstijlen, enzovoort zijn onze samenleving eigen. Maar het is absurd om elkaar op basis daarvan aan te spreken op goed of fout kijkgedrag of te willen bepalen of we wit of blank of zwart of gekleurd mogen zeggen; of het nog moreel verantwoord is om vlees te eten en of we bepaalde tradities nog met goed fatsoen mogen beleven. Cultuurveranderingen vergen begrip en tijd, niet conflict en verwijdering. Cultuurbeleving is veelal verbonden met sociale klassen en gemeenschappen met een eigen leefwereld en dus ook met intrinsiek beleefde waarden en normen. Van zulke kwesties moet je niet een strijd op persoonlijk niveau maken, zeker niet in een toch al zo sterk verdeelde samenleving.

Er zijn maatschappelijk gezien kwesties van meer importantie en gewicht. Onze samenleving staat onder spanning door de geopolitieke machtsstrijd in de wereld. Democratieën staan overal onder druk. De sociale en economische ongelijkheid met soms groteske inkomens- en vermogensverschillen ondergraaft steeds meer het besef dat we nog iets voor elkaar over moeten hebben. En wat te denken van het onvermogen om met vluchtelingen en immigratie fatsoenlijk om te gaan. En hoe komen we weer tot een overheid die problemen fatsoenlijk weet op te lossen en aan te pakken?

Fundamentele oorzaken

We moeten de problemen waarvoor we staan weer analyseren op hun fundamentele oorzaken. Die liggen niet op het persoonlijke vlak. In de kern hebben veel maatschappelijke spanningen te maken met het onvermogen om ons economische denken en handelen in overeenstemming te brengen met de natuur en het klimaat en het onvermogen om adequaat te reageren op de wereldwijde realiteit van armoede en onderdrukking die vluchtelingenstromen zal blijven veroorzaken. We hebben te maken met een op hol geslagen financieel bestel. En wat doen we aan het mede door politiek en media gecreëerde klimaat waarin polariseren meer lijkt te lonen dan reductie van spanningen. En wat te doen met de maatschappelijke segmentatie van groepen en klassen die geen enkele boodschap meer aan elkaar lijken te hebben?

Roetveegpieten

Cultuurkwesties hoeven ons niet onverschillig te laten, maar horen niet bovenaan de agenda te staan. Zelf opgegroeid met Zwarte Piet ben ik inmiddels blij met roetveegpieten. Maar ik werd tot in mijn ziel geraakt toen me racisme werd aangewreven omdat ik aanvankelijk geen kwaad zag in Zwarte Piet.

Mijn echte zorgen liggen toch bij de schijnbare machteloosheid om een leefbaarder samenleving gestalte te geven. Moeten we niet beginnen ons allemaal eens af te vragen hoe met elkaar omgaan. Hoe we mensen en groepen die het wat minder getroffen hebben beter kunnen laten delen in welvaart en welzijn. Hoe we wat minder ten koste van de ander voor onszelf zorgen. Met verschillen kan iedereen leven zolang ze de samenleving niet kapot rijten. Uiteindelijk moeten we het hebben van met elkaar leven in plaats van elkaar de maat te nemen.

Wil Schmitz uit Nieuwstadt is socioloog en lezer van De Limburger.

Wil je alle Plus-artikelen lezen?

Dagelijks publiceren we meer dan 100 Plus-artikelen op onze site & app. Nieuws, achtergronden, analyses, reportages, interviews en columns. Word nu digitaal abonnee en kies voor een jaar lang korting of maandelijkse flexibiliteit.

Kies digitaal